Yurt Dışı Borçlanmasıyla Emekli Olan Gurbetçi Başvuru Ve Sayıları Yirmi Yılın En Düşük Düzeyine İndi

Türk vatandaşlarının ve vatandaşlıktan izinle ayrılan bireylerin yurt dışındaki çalışma sürelerini borçlanarak Türkiye'den emekli olma hakkı, son yıllarda uygulanan düzenlemelerin ardından yirmi yılın en düşük başvuru ve emekli sayılarını gördü. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verileri, özellikle 2019 yılında yapılan prim artışı ve kapsam değişikliklerinin, gurbetçilerin yurt dışı borçlanmasına olan ilgisini önemli ölçüde azalttığını ortaya koydu.

Yurt Dışı Borçlanmasında Değişen Yaklaşım Ve Kanuni Çerçeve

3201 Sayılı Kanun, Türk vatandaşları ile vatandaşlıktan izinle çıkan kişilere, 18 yaşını doldurduktan sonra yurt dışında geçirdikleri sigortalı çalışma süreleri ile ev kadını olarak değerlendirilen dönemleri borçlanarak Türkiye'den emeklilik aylığı bağlatma imkânı sunmaktadır. Kanunun yürürlüğe girdiği ilk yıllarda, yurt dışı borçlanmasından faydalanarak emekli olabilmek için Türkiye'ye kesin dönüş yapma şartı aranmış, ancak ilerleyen dönemlerde bu koşul esnetilerek daha geniş bir kitleye hitap eder hale getirilmiştir.

Yurt dışı borçlanmasının ilk dönemlerinde, Türkiye'nin döviz sıkıntısı yaşadığı zamanlarda, hükümetler bu uygulamayı gurbetçilerin ülkeye döviz getirmesi amacıyla desteklemiştir. Bu dönemde günlük borçlanma primi, 2008 ile 2019 yılları arasında günlük asgari ücretin yüzde 32'si olarak belirlenmişti. Çoğunlukla asgari ücret üzerinden yapılan bu borçlanmalar, başlangıçta hem gurbetçiler için cazip bir emeklilik yolu sunmuş hem de ülkeye önemli bir döviz girişi sağlamıştır.

Ancak zamanla bu durum değişmeye başladı. Türkiye'den emekli aylığı alan gurbetçilerin önemli bir kısmı, çocukları ve torunları nedeniyle yılın büyük bölümünü ikamet ettikleri yurt dışındaki ülkelerde geçirmeyi tercih etti. Türkiye'den aldıkları emekli aylıkları, yurt dışındaki yaşamlarını desteklemek için kullanılınca, yurt dışı borçlanmasından beklenen döviz girişi yerine, sosyal güvenlik sisteminden döviz çıkışı ve sisteme ek yük getiren bir durum gündeme geldi.

2019 Düzenlemesi Ve Maliyet Artışının Etkisi

Bu gelişmeler üzerine, 2019 yılında yurt dışı borçlanması uygulamasında kapsamlı bir düzenlemeye gidildi. Yapılan değişikliklerle birlikte borçlanma maliyetleri artırıldı. Günlük prim tutarı, günlük asgari ücretin yüzde 32'sinden yüzde 45'ine yükseltildi. Bununla birlikte, tüm yurt dışı borçlanmaları BAĞ-KUR kapsamında değerlendirilmeye başlandı. Bu düzenleme, emeklilik için daha fazla prim ödenmesi zorunluluğunu beraberinde getirdi ve bu da gurbetçilerin emeklilik hesaplamalarını önemli ölçüde etkiledi.

Başvuru Ve Emekli Sayılarında Dramatik Düşüş

2019 yılında yapılan bu köklü değişiklikler, yurt dışı borçlanma başvuruları ve emekli sayıları üzerinde doğrudan bir etki yarattı. Gurbetçilerden gelen yurt dışı borçlanma başvuruları, 2006 yılında 143.449 ile en yüksek seviyesine ulaşmıştı. O tarihten 2019 yılına kadar olan dönemde yıllık en düşük başvuru sayısı yaklaşık 40 binler civarında seyretmiş, 2015 yılında ise 112 bini aşmıştı.

Ancak prim oranının yüzde 32'den yüzde 45'e çıkarılmasının ardından, başvurular 2020 yılında 5 binin altına geriledi. Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinin etkisiyle 2023 yılında başvurular tekrar 40 bine yaklaşsa da, bu kısa süreli yükselişin ardından düşüş ivmesi devam etti. 2024 yılında başvuru sayısı 15.688'e, bu yılın ilk yedi aylık döneminde ise sadece 3.801'e düşerek son yirmi yılın en düşük seviyesini kaydetti.

Emekli olan gurbetçi sayılarında da benzer bir tablo gözlemlendi. Yurt dışı borçlanmasıyla yıllık en yüksek emekli sayısına 79.511 kişiyle 2009 yılında ulaşılmıştı. 2019'a kadar olan dönemde yıllık emekli gurbetçi sayısı 25 bin ile 50 bin kişi arasında değişkenlik gösterdi. EYT yasasının çıktığı 2023 yılında 21.998 olan yurt dışı borçlanmasıyla emekli aylığı bağlatan gurbetçi sayısı, 2024 yılında 8.685 kişiye, bu yılın ilk yedi aylık döneminde ise 1.967 kişiye düşerek bu alandaki ilgilinin ne denli azaldığını gözler önüne serdi.

Toplam Borçlanma Ve Emeklilik Verileri

2003 yılından bu yana toplamda 1 milyon 129 bin 176 gurbetçi Sosyal Güvenlik Kurumu'na yurt dışı borçlanması için başvuruda bulunmuştur. Bu başvurular sonucunda, 624 bin 23 gurbetçi emekli olarak aylık almaya başlamıştır. Yurt dışı borçlanmasını tamamlayan 505 bin 153 gurbetçi ise sigortalılık süresi ve yaş koşullarını yerine getirdikten sonra emekli aylığı almaya hak kazanacaktır.

Maliyet Analizi Ve Geri Dönüş Süresi

Yurt dışı borçlanmasının maliyeti ve yatırılan primlerin geri dönüş süresi de gurbetçilerin karar verme sürecinde önemli bir rol oynamaktadır. Güncel uygulamaya göre, gurbetçiler yurt dışı borçlanmasını asgari ücret üzerinden yaptıklarında bir gün için 390,08 Türk Lirası prim ödemektedirler. Örneğin, bir ev kadını 5400 günlük bir borçlanmayı bu yıl yaptığında, toplamda 2 milyon 106 bin 445 Türk Lirası prim ödemek durumundadır. Türkiye'deki en düşük emekli aylığının 16.881 Türk Lirası olduğu dikkate alındığında, yatırılan bu miktarın gurbetçiye geri dönmesi yaklaşık 125 ay, yani 10,5 yıl sürmektedir.

2019 yılından önceki yüzde 32'lik prim oranı bugün uygulanıyor olsaydı, günlük 277,39 Türk Lirası üzerinden 5400 günlük borçlanma için toplamda 1 milyon 497 bin 916 Türk Lirası ödenmesi gerekecekti. Bu durumda, en düşük emekli aylığı bağlandığında, yatırılan paranın 89 ayda, yani 7,5 yıldan daha kısa bir sürede gurbetçiye geri dönmesi mümkün olacaktı. Borçlanma maliyetindeki bu artış ve geri dönüş süresinin uzaması, yurt dışı borçlanmalarına olan ilginin geçmiş yıllara göre kayda değer ölçüde azalmasının temel nedenlerinden biri olarak gösterilmektedir.