Doğum Borçlanmasında Erken Emeklilik İçin Staj Sigortası Kritik Rol Oynuyor

Doğum borçlanması, özellikle kadın çalışanlar için sosyal güvenlik sistemimizde önemli bir yer tutmaktadır. Ancak bu uygulamanın erken emeklilik üzerindeki etkisi ve staj sigortasının bu süreçteki rolü, kamuoyunda sıklıkla yanlış anlaşılan konular arasında yer almaktadır. Genel kanının aksine, doğum borçlanması çoğu durumda doğrudan erken emeklilik sağlamazken, belirli koşullar altında staj sigortası ile birleştiğinde sigorta başlangıç tarihini önemli ölçüde geriye çekebilme potansiyeli taşımaktadır. Bu durum, özellikle Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemelerinden yararlanma ihtimali açısından büyük bir fark yaratabilmektedir.

Doğum Borçlanmasının Temel Koşulları Ve Amacı

Doğum borçlanması hakkından, işçi (4/a), esnaf (4/b) ve memur (4/c) statüsünde sigortalı olarak çalışması bulunan kadınlar yararlanabilmektedir. Bu haktan faydalanabilmek için bazı temel şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. SSK’lılar için sigorta girişinin yapılmış ve adlarına uzun vadeli sigorta kollarına tabi prim bildirilmiş olması, Bağ-Kur’lular için tescil işleminin tamamlanmış ve prim tahakkuk ettirilmiş olması (primin ödenmiş olması şart değildir), memurlar için ise tescil edilmiş olması esastır.

Borçlanma, sigortalı çalışmaya başladıktan sonra doğan çocuklar için uygulanmaktadır. Her bir çocuk için 2 yaşına kadar olan ve sigortasız geçirilen süreler borçlanılabilmektedir. Bir kadın çalışan, her bir çocuk için en fazla 2 yıl olmak üzere, toplamda 3 çocuk için azami 6 yıla kadar doğum borçlanması yapma imkanına sahiptir. Bu şekilde gerçekleştirilen doğum borçlanması, genellikle erken emeklilik sağlamaz. Esas olarak, eksik prim günlerinin tamamlanması ve emeklilik için gereken toplam prim gün sayısına ulaşılmasına olanak tanır.

Staj Sigortası Ve Erken Emeklilikte Doğum Borçlanması İstisnası

Mevzuat, staj sigortası yapan kadınlara özel bir imkan sunmaktadır. Kanunlara göre, staj sigortası ile uzun vadeli sigortalı çalışmaya başlanılan tarih arasında doğan çocuklar için doğum borçlanması yapılabilmektedir. Bu özel durum, normal doğum borçlanmasından farklı olarak, sigorta başlangıç tarihinin borçlanılan gün kadar geriye çekilmesine imkan tanımaktadır. Ancak bu haktan yararlanabilmek için Sosyal Güvenlik Kurumu'na kısa vadeli sigorta tescilinin yapılmış olması şarttır. SGK’ya kısa vadeli sigorta tescili yapılmamış olan bireyler, staj sigortasına dayanarak doğum borçlanması yapma hakkına sahip değildir.

Bu istisna, özellikle sigorta başlangıç tarihi 08 Eylül 1999 tarihinden önce olan veya bu tarihe çekilebilecek kadınlar için Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) kapsamına girme potansiyeli yaratmaktadır. Sigorta başlangıç tarihinin borçlanma yoluyla bu kritik tarihin öncesine çekilmesi, yaş şartına tabi olmadan emeklilik hakkı kazanma şansı sunabilmektedir.

Örnek Vaka: Sevim T.'Nin Durumu Ve Erken Emeklilik Beklentisi

1982 doğumlu olan ve 1998 yılında staj girişi bulunan Sevim T.'nin durumu, doğum borçlanmasının nasıl işlediğine dair aydınlatıcı bir örnek teşkil etmektedir. Sevim T.'nin ilk çocuğu 2001 yılı Temmuz ayında doğmuş ve normal çalışmaya 2002 yılı Mayıs ayında başlamıştır. Toplam 5250 prim günü bulunmaktadır.

Çocuğunun staj sigortası ile uzun vadeli sigorta kollarına tabi çalışma tarihi arasında doğmuş olması nedeniyle, Sevim T. doğum borçlanması yapabilmektedir. On ay süreli doğum borçlanması yaparak sigorta başlangıç tarihini Mayıs 2002’den Temmuz 2001’e çekebilir ve eksik prim günlerini tamamlayabilir. Ancak bu borçlanma, Sevim T.'nin erken emekli olmasını sağlamayacaktır. Zira mevcut düzenlemelere göre, erken emeklilik için sigorta başlangıç tarihinin 08 Eylül 1999 öncesine çekilmesi gerekmektedir. Bu durumda Sevim T., normal emeklilik koşulları için 58 yaşını beklemek zorunda kalacaktır.

Eğer Sevim T.'nin uzun vadeli sigorta başlangıcı 2001 yılı Temmuz ayında olsaydı ve çocuğu staj sigortası ile 1999 Ağustos ayı arasında doğsaydı, 2 yıllık sürenin tamamını borçlanabilirdi. Bu hipotetik durumda, sigorta başlangıç tarihi 08 Eylül 1999 tarihinden önceye çekilerek EYT'den yararlanarak erken emekli olabilirdi.

Staj Sigortasının Erkek Çalışanlar Ve Genel Emekliliğe Etkisi

Salih K.'nın durumu, staj sigortasının erkek çalışanlar ve genel emeklilik üzerindeki sınırlı etkisini gözler önüne sermektedir. 1978 doğumlu ve 1998 yılında üniversite kütüphanesinde staj yaptığı için 15 Mart 1998 işe giriş tarihi olan Salih K.'nın uzun vadeli sigorta başlangıcı 08 Mart 2000'dir. Toplam 7282 prim günü bulunmaktadır.

Yukarıda bahsedilen doğum borçlanması istisnası haricinde, staj sigortası girişinin kadın veya erkek çalışanların emekliliğine mevcut mevzuat kapsamında doğrudan bir etkisi bulunmamaktadır. Mevcut kanunlar itibarıyla staj sigortasının emeklilikte herhangi bir faydası yoktur. Ancak, kamuoyunda staj sigortasının sigorta başlangıcı olarak kabul edilmesi yönünde güçlü talepler bulunmaktadır. Gelecekte bu konuda yasal düzenlemeler yapılması ihtimali mevcuttur.

Doğumdan Önce Sigortası Olmayan Kadınların Durumu

M. Soylu'nun sorusu, doğumdan önce herhangi bir sigortası bulunmayan kadınların doğum borçlanması yapıp yapamayacağı konusuna odaklanmaktadır. Staj sigortası bulunan kadın çalışanlar hariç olmak üzere, sigortalı çalışmaya başlamadan önce doğan çocuklar için doğum borçlanması hakkı bulunmamaktadır.

Bu durum, askerlik vazifesini sigortalı çalışmaya başlamadan önce yapmış olan erkeklerin askerlik borçlanması ile sigorta başlangıç tarihlerini öne çekebilme imkanıyla tezat oluşturmaktadır. Kadınlara da sigortalı çalışmaya başlamadan önce doğan çocukları için borçlanma hakkı tanınması konusunda haklı ve yaygın talepler bulunmaktadır. Gelecekte bu yönde yasal düzenlemelerin yapılması, birçok kadının emeklilik beklentilerini olumlu yönde etkileyebilir.

Memuriyet Öncesi Bağ-kur Primlerinin Emekliliğe Katkısı

2016 yılında memuriyete başlayan Ekrem T.'nin durumu, memuriyet öncesi kısa süreli sigorta girişlerinin potansiyel faydalarını ortaya koymaktadır. Babasının esnaf olması nedeniyle 2008 yılındaki kanun değişikliğinden önce, Ekrem T. adına 6-7 günlük 4/a sigorta tescili yapılmıştır. Bu durum, 5510 Sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce yapılan sigorta girişlerinin sınırlı ancak önemli bir faydası olduğunu göstermektedir.

Emeklilik koşulları, sigorta başlangıç tarihine göre belirlenmektedir. Sigortalı çalışmaya Ekim 2008 öncesinde 5434 Sayılı Emekli Sandığı Kanunu kapsamında başlayan kadınlar 7200 prim günüyle 58 yaşında, erkekler ise 9000 prim günüyle 60 yaşında emekli olmaktadır. Sigortalı çalışmaya Ekim 2008 ve sonrasında başlayan memurlar ise 5510 Sayılı Kanun (4/c) kapsamında 31 Aralık 2035 tarihine kadar 9000 prim gününü tamamlamaları halinde kadınlar 58, erkekler 60 yaşında emekli olacaklardır. Ancak prim gününü tamamlama tarihi uzadıkça, emeklilik yaşı da her 2 yılda 1 yaş artacaktır.

Ekrem T.'nin durumunda, babasının yaptırmış olduğu sigortanın tek faydası, prim gününü 2035 yılından sonra tamamlamak zorunda kalsa bile emeklilik yaşının artmayacak olmasıdır. Bu, ileri yaşlarda emeklilik beklentisi olan memurlar için önemli bir avantaj teşkil etmektedir.