Girişimlerin Yüzde 99,6’Sını Temsil Eden Kobi’ler Ekonomideki Yerini Güçlendirdi

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 2024 yılı Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ) istatistikleri, Türkiye ekonomisinin temel dinamiklerine ışık tuttu. Açıklanan verilere göre, KOBİ'ler ülke genelindeki toplam girişim sayısının %99,6'sını oluşturarak ekonomik yapının vazgeçilmez bir parçası olduğunu bir kez daha kanıtladı. Ancak, bu yüksek sayısal temsile rağmen, KOBİ'lerin istihdam, personel maliyeti, ciro, üretim değeri ve katma değerdeki payları daha ılımlı seviyelerde gerçekleşti.

Türkiye Ekonomisinde Kobi'lerin Etkisi

KOBİ'lerin 2024 yılında toplam girişim sayısının neredeyse tamamını teşkil etmesine karşın, istihdamın %68,5'ini, personel maliyetinin %43,5'ini, cironun %44,1'ini, üretim değerinin %39,8'ini ve faktör maliyetiyle katma değerin ise %41,2'sini oluşturduğu gözlemlendi. Bu oranlar, KOBİ'lerin yüksek sayısal varlığına rağmen, büyük ölçekli işletmelere kıyasla birim başına düşen ekonomik performansın daha düşük olduğunu ancak genel istihdam ve üretimde kritik bir rol üstlendiğini ortaya koydu.

Sektörel Dağılım Ve İmalat Sanayinin Rolü

KOBİ'lerin ekonomik faaliyetlerdeki yoğunlaşması sektörel bazda incelendiğinde, 2024 yılında en fazla toptan ve perakende ticaret ile motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin onarımı sektöründe faaliyet gösterdikleri görüldü. Bu alanda KOBİ'lerin %35,1'i yer alırken, ulaştırma ve depolama sektöründe %15,3'ü, imalat sanayi sektöründe ise %12,1'i aktif rol üstlendi. İmalat sanayi, KOBİ'lerin istihdam içindeki %25,4'lük payı, personel maliyetindeki %33,5'lik oranı, cirodaki %25,5'lik oranı, faktör maliyetiyle katma değerdeki %34,9'luk oranı ve üretim değerindeki %41,2'lik oranı ile dikkat çekici bir katkı sağladı.

Çalışan Başına Üretkenlik Ve Maliyetlerdeki Artış

Yıllar içinde çalışan başına üretkenlikte ve maliyetlerde önemli artışlar kaydedildi. 2015 yılında KOBİ girişimleri için çalışan başına ortalama katma değer 26 bin Lira iken, bu değer 2024 yılında 479 bin Liraya yükseldi. KOBİ grupları arasında en yüksek çalışan başına katma değer artışı orta ölçekli girişimlerde gözlemlendi; 2015'te 46 bin Lira olan değer, 2024'te 969 bin Liraya ulaştı. Benzer şekilde, çalışan başına personel maliyetleri de önemli ölçüde arttı. 2015 yılında 17 bin Lira olan ortalama personel maliyeti, 2024 yılında 253 bin Liraya çıktı. Orta ölçekli girişimler, bu alanda da liderliği elinde tutarak, 2015'te 27 bin Lira olan çalışan başına personel maliyetini 2024'te 439 bin Liraya taşıdı.

İmalat Sanayinde Teknoloji Kullanımı Ve Dağılımı

İmalat sanayi sektöründe faaliyet gösteren KOBİ'ler, teknoloji düzeylerine göre sınıflandırıldığında, %54,8'inin düşük teknoloji sınıfında üretim yaptığı belirlendi. Büyük ölçekli girişimlerde bu oran %41,5 seviyesinde kaldı. KOBİ büyüklük gruplarına göre ayrıştırıldığında, mikro ölçekli girişimlerin %56,2'si düşük teknoloji, %32,1'i orta-düşük teknoloji, %11'i orta-yüksek teknoloji ve yalnızca %0,7'si yüksek teknoloji sınıfında üretim gerçekleştirdi. Küçük ve orta ölçekli girişimlerde ise yüksek teknoloji kullanım oranları sırasıyla %1,1 ve %1,5 olarak tespit edildi.

Kobi Doğum Oranları Ve İstihdama Katkıları

KOBİ'lerin dinamizmini gösteren önemli bir veri olan girişim doğum oranı, 2023 yılında %15,3 olarak kaydedilirken, 2024 yılında bu oran %15,9'a yükseldi. Doğuşan KOBİ girişimlerinin toplam istihdam içindeki payı da 2023'te %6,9 iken, 2024'te %7'ye çıktı. Özellikle mikro ölçekli girişimler, %17,3 ile en yüksek doğum oranına sahip oldu ve doğan girişimlerin istihdam içindeki oranlarında da %12,4 ile liderliği üstlendi.

Dış Ticarette Kobi'lerin Konumu

Dış ticaret rakamlarına bakıldığında, 2024 yılında toplam ihracatın %29,6'sı ve ithalatın %15,9'u KOBİ'ler tarafından gerçekleştirildi. Mikro ölçekli girişimlerin ihracattaki payı %2,4, küçük ölçeklilerin %10,7, orta ölçeklilerin ise %16,5 olarak belirlendi. İhracatın büyük bir kısmı, %59,4 ile ticaret sektöründe, %34,3'ü ise imalat sanayi sektöründe yoğunlaştı. KOBİ'lerin 2015 yılında 49 milyar Dolar olan ihracat değeri, 2024 yılında 76 milyar Dolara ulaşarak önemli bir artış kaydetti. İthalat tarafında ise 2015'te 36 milyar Dolar olan değer, 2024 yılında 51 milyar Dolara yükseldi.

İnovasyon Ve Fikri Mülkiyet Alanındaki Gelişmeler

İnovasyon ve fikri mülkiyet hakları alanında da KOBİ'lerin etkinliği dikkat çekti. 2024 yılında KOBİ'lerin toplam patent başvuru sayısı 1.417 olarak gerçekleşirken, aynı yıl içinde 615 patent tescil edildi. Patent başvurularında küçük ölçekli girişimler 494 başvuru ile ilk sırada yer alırken, patent tescillerinde 237 tescil ile orta ölçekli girişimler ön plana çıktı. Bu veriler, KOBİ'lerin sadece ekonomik hacimleriyle değil, aynı zamanda yenilikçilik potansiyelleriyle de Türkiye ekonomisine değer kattığını gösterdi.