Çalışma Gücünü Yüzde 60 Kaybedenlere Malul Aylığı Bağlanıyor

Çalışma hayatında karşılaşılabilen sağlık sorunları veya iş kazaları neticesinde çalışma gücünü önemli ölçüde kaybeden bireyler için Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından malul aylığı bağlanması uygulaması yürürlüktedir. Bu aylık, belirli şartları karşılayan sigortalılara ekonomik bir destek sağlamayı amaçlamaktadır.

Maluliyet Tanımı Ve Kapsamı

Maluliyet, sigortalılık türüne göre farklılık gösteren belirli kriterler çerçevesinde tanımlanmaktadır. Sağlık kurullarınca hazırlanan raporlar doğrultusunda, 4/a (SSK) ve 4/b (BAĞ-KUR) kapsamındaki sigortalılar için çalışma gücünün veya iş kazası ve meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ını kaybedenler malul olarak kabul edilmektedir. Öte yandan, 4/c (Emekli Sandığı) kapsamındaki kamu görevlileri için ise çalışma gücünün en az yüzde 60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği tespit edilenler malul sayılmaktadır. Bu oranlar, malul aylığına hak kazanmak için temel bir ölçüt olarak belirlenmiştir.

Malul Aylığından Yararlanamayacak Durumlar

Malul aylığından yararlanma şartları arasında, maluliyetin sigortalı çalışmaya başlama tarihinden sonra ortaya çıkması esası yer almaktadır. Sigortalı olarak çalışmaya başlamadan önce çalışma gücünün yüzde 60’ını veya görevini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü kaybettiği önceden veya sonradan tespit edilen kişiler, bu hastalık veya engellilikleri sebebiyle malul aylığından yararlanamamaktadır. Ancak, sigortalı çalışmaya başlamadan önce maluliyet durumu bulunan bireylerin farklı bir imkandan yararlanma hakkı bulunmaktadır. Bu kişiler, çalışma gücündeki kayıp oranına göre belirlenen gerekli sigortalılık süresi ve prim gün sayısını tamamlamaları halinde, yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanabilmektedirler. Bu durum, maluliyetin sigortalılık öncesi mi yoksa sonrası mı oluştuğuna göre farklı aylık türlerine yönlendirme yapmaktadır.

Aylık Bağlama Şartları Ve Prim Gün Hesaplamaları

Malul aylığı bağlanabilmesi için kişinin genel olarak belirli bir sigortalılık süresini ve prim gün sayısını doldurması gerekmektedir. Bu bağlamda, sigortalının en az 10 yıldan beri sigortalı olması ve 1800 gün prim gününü tamamlaması şartı aranmaktadır. Bu şartlar, maluliyet durumunun oluşması halinde dahi aylık alabilmek için temel koşulları oluşturmaktadır.
Bazı özel durumlar için ise bu şartlarda esneklik sağlanmıştır. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalılarda, sigortalılık süresi şartına bakılmaksızın 1800 prim günü bulunması yeterli sayılmaktadır. Bu istisna, ağır maluliyet durumlarındaki bireylere kolaylık sağlamayı amaçlamaktadır.
BAĞ-KUR kapsamındaki sigortalılar için malul aylığı başvurularında önemli bir husus bulunmaktadır. Malul aylığı bağlanabilmesi için kişinin kendi sigortalılığı nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu’na prim veya prime ilişkin hiçbir borcunun bulunmaması şartı öne sürülmektedir. Prim borcu olan BAĞ-KUR’lulara, borçları ödenmediği sürece malul aylığı bağlanmamaktadır.
Malul aylığının hesaplanmasında, sigortalıların prim gün sayıları önemli bir rol oynamaktadır. Prim gün sayısı 9000 günden az olan 4/b (BAĞ-KUR) ve 4/c (Emekli Sandığı) kapsamındaki sigortalıların malul aylığı 9000 gün üzerinden hesaplanarak bağlanmaktadır. Benzer şekilde, prim gün sayısı 7200 günden az olan 4/a (SSK) kapsamındaki sigortalılara ise aylıklar 7200 gün üzerinden ödenmektedir. Örneğin, sadece 1800 prim günü bulunan bir esnafın malul hale gelmesi durumunda, aylığı 9000 gün primi varmış gibi hesaplanarak bağlanmaktadır. Ayrıca, başka birinin sürekli bakımına muhtaç olan malullerin aylık bağlama oranlarına 10 puan ilave edilerek, daha yüksek bir aylık alması sağlanmaktadır. Prim günü 9000’den fazla olan 4/b ve 4/c’liler ile 7200’den fazla olan 4/a’lı kişilerin malul aylıkları ise kendi gerçek çalışmaları ve prim gün sayıları üzerinden bağlanmaktadır.

Malul Aylığına Hak Kazandıran Hastalıklar

Malul aylığı bağlanabilmesi için sadece belirli bir hastalığa sahip olmak yeterli değildir; esas olan hastalığın çalışma gücünde en az yüzde 60 oranında kayba yol açmasıdır. Kanser başta olmak üzere, bu şartı karşılayan birçok hastalık malul aylığına hak kazandırabilmektedir.
Kötü huylu tümörler, iyi diferansiye tiroid kanserleri ve derinin bazal hücreli kanseri dışındaki tüm tedavilerde, sağlık kurulu rapor tarihinden itibaren 18 ay süreyle malul aylığı bağlanmaktadır. Kemik iliği nakli geçiren hastalara 12 ay, kan kanseri ve verem hastalıklarına yakalananlara ise 24 ay süreyle malul aylığı ödenmektedir. Kemik iliği dışındaki diğer tüm organ nakilleri ile diyalize girmeyen kronik böbrek yetmezliği olanlar da malul aylığı alabilmektedirler. Bu sürelerin dolmasına rağmen tedavinin devam etmesi ve sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi durumunda, malul aylığı ödemeleri uzatılabilmektedir.
Kanser ve organ nakli durumlarının yanı sıra, bireyin çalışmasına olanak tanımayan çeşitli genetik hastalıklar, Multiple Skleroz (MS), Parkinson, Alzheimer, demans, sara (epilepsi) ve bazı psikiyatrik hastalıklar, kalp yetmezliği, sindirim sistemi kanamaları, astım, Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) ve uyku bozuklukları gibi rahatsızlıklar da malul aylığı bağlanmasına sebep olabilmektedir. Ancak, unutulmamalıdır ki, söz konusu hastalıklara ilişkin teşhis konulması malul aylığı bağlanması için tek başına yeterli değildir; hastalığın çalışma gücü kaybı oranını karşılaması gerekmektedir.
Malul aylığı bağlanmış kişilerin, belirli aralıklarla yapılması gereken kontrol muayenelerini süresinde yaptırmayı ihmal etmemeleri büyük önem taşımaktadır. Bu muayeneler, maluliyet durumunun devam edip etmediğinin tespiti açısından kritik bir rol oynamaktadır.