Kamu İktisadi Teşebbüsleri 2024 Programı Yayımlandı Finansman Ve İstihdamda Yeni Yaklaşımlar Belirlendi

Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) ve bağlı ortaklıklarının 2024 yılına ilişkin Genel Yatırım ve Finansman Programı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Cumhurbaşkanı Kararı ile onaylanan bu kapsamlı program kamu işletmelerinin kaynak kullanım etkinliğini artırma verimlilik seviyelerini yükseltme ve kurumsal değerlerini en üst düzeye çıkarma hedeflerini detaylandırmaktadır. Özellikle istihdam politikaları mali hükümler ve denetim mekanizmalarında getirilen yenilikler dikkat çekicidir.

Yatırım Ve Finansman Stratejileri Odakta

2024 yılı Genel Yatırım ve Finansman Programı kamu işletmelerinin ulusal kaynakları daha verimli kullanmasını işletmecilik faaliyetlerini etkin bir şekilde yürütmesini ve kendi değerlerini en üst seviyeye çıkarmasını amaçlamaktadır. Yayımlanan karar 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye tabi KİT'ler ile sermayesinin %50'sinden fazlası kamuya ait olan tüm işletmeci kuruluşları kapsamaktadır.

Programın temel ilkeleri kurumsal yönetim faaliyetlerinde verimlilik ve karlılığın artırılması etkin insan kaynakları yönetimi stok kontrolü atıl durumdaki gayrimenkullerin etkin bir şekilde değerlendirilmesi ve araştırma geliştirme (AR-GE) faaliyetlerine özel önem verilmesidir. Ayrıca kamu teşebbüslerinin ticari kredi kullanımlarını ve mali yükümlülüklerini asgari düzeyde tutması cari açığın azaltılması hedefiyle yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarından üretimin artırılması ile etkin risk yönetimi de programın ana unsurları arasında vurgulanmaktadır.

İstihdam Ve Personel Politikalarında Sıkı Düzenlemeler

Programın istihdam ve hizmet alımları başlığı altında personel politikalarına ilişkin önemli kısıtlamalar ve yeni düzenlemeler getirilmiştir. Kamu teşebbüslerinde 2023 yılında ayrılan personel sayısının askerlik ve istihdam fazlası nedenleri hariç olmak üzere en fazla %75'i kadar açıktan ve/veya naklen atama yapılabilecektir. Buna ek olarak 2023 yılında ayrılan personel sayısının en fazla %10'u kadar personel özelleştirme uygulamaları nedeniyle nakle tabi olanlar arasından atanabilecektir. Bu atama işlemleri kamu teşebbüslerinin yönetim kurulları yetkisinde olup Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndan sermaye aktarımı alan teşebbüsler için Bakanlık uygun görüşüne tabidir.

Özel kanunlarda belirtilen durumlar ve sivil havacılık sektöründe görev alacak uçucu personel haricinde 2024 yılında emekli yeni personel istihdamı yapılmayacaktır. Ayrıca 2022 ve 2023 yıllarından devreden personel atama izinleri de belirli şartlarla 2024 yılında kullanılabilecektir. Uluslararası standartlar gereği özel nitelikli personel yeni üretim tesisleri için gerekli personel ve AR-GE faaliyetleri için ihtiyaç duyulan personel gibi istisnai durumlar ilave atama kapsamında değerlendirilebilecek ancak bu sayının 2023 yılında ayrılan personel sayısının %50'sini geçemeyeceği belirtilmiştir.

Hizmet alımı yoluyla çalıştırılan personelin sürekli işçi kadrolarında istihdamına yönelik de önemli düzenlemeler bulunmaktadır. 04 Aralık 2017 tarihi itibarıyla en az iki yıl kesintisiz çalışmış olanlar belirli usul ve esaslar çerçevesinde yapılacak sınavda başarılı olmaları halinde işçi statüsünde istihdam edilebilecektir. Geçici işçi çalıştırma ve fazla çalışma süreleri de belirli tavanlar dahilinde ve Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı'nın vizesiyle sınırlandırılmıştır.

Mali Yönetim Ve Şeffaflık İlkeleri

Kamu teşebbüsleri 2024 yılı işletme bütçelerini program hedeflerini esas alarak hazırlayacak ve Hazine ve Maliye Bakanlığı'na bildirecektir. Bütçelerde faiz dışı fazla gelir tablosu bilanço detaylı yatırım harcamaları nakit akım tabloları ve kredi bilgileri gibi unsurlar yer alacaktır. İşletme bütçelerinde %20'yi aşan önemli değişiklikler için Bakanlık uygun görüşü aranacaktır.

Alım ve satım fiyatları konusunda kamu teşebbüsleri ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla ürettikleri mal ve hizmetlerin fiyat ve tarifelerini belirlemede serbesttir. Ancak bu belirlemelerde uygulanan ekonomik programdaki ilke ve politikalar programdaki mali hedefler ile teşebbüsün finansman ihtiyacı titizlikle dikkate alınacaktır. Borç ve alacakların zamanında tahsil edilmesi ve ödenmesi zorunlu kılınmıştır. Kamu iktisadi teşebbüsleri arasında oluşan borç ve alacaklara uygulanacak faiz oranları ise protokolle belirlenecek uzlaşma sağlanamazsa Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından tayin edilecektir.

Finansal piyasalarda mevcut araçların yalnızca ana faaliyetlerden doğan risklerden korunmak amacıyla kullanılmasına izin verilmiştir. Kamu iktisadi teşebbüslerinin finansal risk yönetimi ve erken saptanması komiteleri kurarak risklerini ölçmesi ve yönetmesi beklenmektedir. Hazine'ye devredilecek finansman fazlası tutarı ise Hazine ve Maliye Bakanı tarafından belirlenecektir.

Kurumsal Yönetim Ve Denetim Mekanizmaları Güçleniyor

Mali şeffaflık ve hesap verebilirliğin artırılması amacıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı izleme kapsamına alınacak kamu işletmelerini belirlemeye yetkili kılınmıştır. Bu kapsamdaki işletmeler yatırım ve finansman programı hedeflerinin gerçekleşmesini izlemek için gerekli bilgi ve belgeleri Bakanlığa düzenli olarak göndermek zorundadır. Kamu işletmelerinin stratejik planlarını Bakanlık olumlu görüşü ve Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın uygun görüşüyle hazırlamaları ve bu planlara uygun olarak faaliyet göstermeleri beklenmektedir.

İç kontrol sistemlerinin oluşturulması da programın önemli bir maddesidir. Yönetim kurulları ve yöneticiler faaliyetlerin etik değerlere uygun yeterli ve yetkin personel tarafından etkin verimli ve ekonomik bir şekilde yürütülmesini risklerin belirlenmesini ve yönetilmesini etkin bilgi ve iletişim sistemlerinin kurulmasını sağlamakla sorumludur. Bağımsız denetim süreçleri de güçlendirilmiş olup KİT'ler bağımsız denetime tabi olacak ve Türkiye Muhasebe Standartları (TMS) ile uyumlu finansal raporlar hazırlayacaktır.

Başlıca Kamu Teşebbüslerinin 2024 Mali Hedefleri

Yayımlanan programda başlıca kamu teşebbüslerinin 2024 yılına ait mali hedefleri de detaylı olarak yer almaktadır. Örneğin Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. için 853.835 Bin Türk Lirası yatırım 9.290.365 Bin Türk Lirası borçlanma gereği ve 1.414.630 Bin Türk Lirası faiz dışı fazla hedeflenmiştir. Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü 4.960.000 Bin Türk Lirası yatırım ve 4.034.410 Bin Türk Lirası faiz dışı fazla ile dikkat çekmektedir. Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) için 8.100.000 Bin Türk Lirası yatırım ve 259.374.620 Bin Türk Lirası borçlanma gereği öngörülürken Türkiye Petrolleri A.O. (TPAO) 102.365.761 Bin Türk Lirası gibi yüksek bir yatırım hedefi ile öne çıkmaktadır.

Bu hedefler KİT'lerin 2024 yılındaki operasyonel ve finansal performanslarına ilişkin beklentileri ortaya koymakta ve kamu kaynaklarının stratejik kullanımına dair önemli bir yol haritası sunmaktadır. Hazine ve Maliye Bakanlığı bu hedeflerin titizlikle takibini yapacak ve gerekli denetimleri gerçekleştirecektir.