Türkiye’nin Kültür Harcamaları 2024’Te Rekor Seviyeye Ulaştı İstihdamda Artış Yaşandı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 2024 yılına ilişkin kültür ekonomisi ve kültürel istihdam verileri, ülkenin kültür sektöründe kayda değer bir büyümeye işaret etti. Geçtiğimiz yıl içerisinde kültür harcamaları, bir önceki yıla kıyasla yüzde 83,3 gibi önemli bir artış kaydederek 408 milyar 339 milyon 432 bin Lira seviyesine ulaştı. Bu gelişim, kültürün ülke ekonomisi içindeki payının da belirginleştiğini ortaya koydu.

Açıklanan verilere göre, toplam kültür harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki oranı 2024'te yüzde 0,9 olarak gerçekleşti. Bu oran, kültür sektörünün ekonomik büyüklüğünün artan bir ivmeyle yükseldiğini gösterdi. Toplam kültür harcamaları içerisinde genel devletin payı yüzde 49,1 oldu. Genel devletin kültür için ayırdığı bütçe, bir önceki yıla göre yüzde 76,1 artışla 200 milyar 369 milyon 171 bin Lira'ya yükseldi. Bu harcamaların önemli bir kısmı, yüzde 67,8'i ile merkezi devlet bütçesi kanalıyla gerçekleştirildi. Genel devlet kültür harcamaları içerisinde en yüksek payı, yüzde 17,7 ile kültürel miras alanı aldı. Bu durum, tarihi ve kültürel değerlerin korunması ve geliştirilmesine verilen önemi vurguladı.

Hanehalkı Kültür Harcamalarında Gözle Görülür Artış

Hanehalklarının kültür harcamaları da 2024 yılında kayda değer bir artış sergiledi. Bir önceki yıla göre yüzde 91,5 oranında yükselen hanehalkı kültür harcamaları, 203 milyar 807 milyon 948 bin Lira'ya ulaştı. Hanehalklarının bu dönemde gerçekleştirdiği toplam kültür harcamasının dağılımına bakıldığında ise bilgi işleme ekipmanlarının yüzde 25, kültürel hizmetlerin yüzde 24,3 ve kitapların yüzde 18,1 oranında paya sahip olduğu gözlemlendi. Bu veriler, bireylerin teknoloji, kültürel etkinlikler ve okuma alışkanlıklarına yönelik ilgisinin devam ettiğini ve bu alanlara yapılan harcamaların arttığını gösterdi.

Kültürel Girişimlerde Katma Değer Ve Dış Ticaret Hacmi

Kültürel sektörlerde faaliyet gösteren girişimlerin ekonomiye katkısı da dikkat çekiciydi. Faktör maliyetiyle katma değer, bir önceki yıla göre yüzde 73,9 artışla 188 milyar 547 milyon 288 bin Lira'ya yükseldi. Bu katma değerin dağılımında, yüzde 20,7'si kayıtlı medyanın basılması ve çoğaltılması faaliyetlerinden, yüzde 13,1'i sinema filmi, video ve televizyon programları yapımcılığı, ses kaydı ve müzik yayımlama faaliyetlerinden, yüzde 11,6'sı ise mimarlık faaliyetlerinden kaynaklandı.

Kültürel mal dış ticaretinde de önemli gelişmeler yaşandı. Kültürel mal ihracatı, bir önceki yıla göre yüzde 8,1 artarak 9 milyar 876 milyon 466 bin Dolar seviyesine ulaştı. Diğer yandan, kültürel mal ithalatı ise yüzde 166 gibi kayda değer bir artış göstererek 7 milyar 336 milyon 440 bin Dolar olarak kaydedildi. Kültürel mal ihracatının toplam mal ihracatı içindeki payı 2024'te yüzde 4,2 iken, kültürel mal ithalatının toplam mal ithalatı içindeki payı yüzde 2,3 olarak belirlendi. Kültürel alanlar içinde hem ihracatı hem de ithalatı en fazla olan alan, el sanatları olarak öne çıktı. Bu durum, el sanatlarının uluslararası alanda sahip olduğu değeri ve ticari potansiyeli gösterdi.

Kültürel İstihdamda Nitelikli Büyüme

Kültürel istihdam, 2024 yılında bir önceki yıla göre yüzde 6,5 artarak 957 bin kişiye ulaştı. Bu artışla birlikte kültürel istihdamın toplam istihdam içindeki payı yüzde 2,9 olarak kaydedildi. Kültürel alanlardaki çalışanların demografik yapısı incelendiğinde, istihdamda olanların yüzde 52,2'sini erkekler, yüzde 47,8'ini ise kadınlar oluşturdu. Eğitim düzeyleri açısından ise kültürel istihdamdakilerin yüzde 45,4'ü yükseköğretim mezunu, yüzde 30,5'i lise altı eğitimli ve yüzde 24,1'i lise ve dengi meslek okulu mezunları olarak belirlendi. Bu veriler, sektörün nitelikli iş gücüne olan ihtiyacını ve eğitimli bireyler için sunduğu fırsatları gözler önüne serdi.

Kültürel istihdamın yüzde 79,9'unu kültürel meslek alanlarında çalışanlar oluştururken, yüzde 20,1'i ise kültürel olmayan meslek alanlarında görev yapanlardan oluştu. Meslek grupları bazında dağılıma bakıldığında, kültürel istihdamda olanların yüzde 32,6'sını el sanatları çalışanları, yüzde 19,2'sini mimarlar, şehir ve bölge planlamacıları, harita mühendisleri ve tasarımcılar, yüzde 8,2'sini ise yazarlar, gazeteciler ve dilbilimciler teşkil etti. Kadın istihdam oranının en düşük olduğu kültürel meslek alanı, yüzde 28,2 ile sanat, kültür ve mutfak ile ilgili yardımcı profesyonel meslek mensupları olurken, kadın istihdam oranının en yüksek olduğu kültürel meslek alanı yüzde 77,7 ile diğer dil öğretmenleri olarak kayıtlara geçti. Bu veriler, kadınların belirli kültürel meslek gruplarındaki temsilini ve dil eğitimi gibi alanlardaki güçlü varlığını ortaya koydu.