Genç Bilim İnsanı Can Hoşkal Pet Geri Dönüşümünde Dünya Birinciliğine Ulaştı

Küresel çevre sorunlarına çözüm arayışında önemli bir adım atıldı. Liseli genç bilim insanı Can Hoşkal, geliştirdiği yenilikçi kimya projesiyle uluslararası arenada büyük bir başarıya imza atarak, dünya genelinde lise kimya kategorisinde birincilik unvanını kazandı. Hoşkal'ın projesi, gezegenin en önemli çevresel sorunlarından biri olan PET plastik kirliliğini hedef alarak, sürdürülebilir bir geri dönüşüm yöntemi sunuyor. Bu başarı, genç bilim insanının azmi ve bilimsel merakının bir nişanesi olarak kabul ediliyor.

Küresel Plastik Kirliliğine Bilimsel Çözüm

Can Hoşkal'ın dünya çapında takdir toplayan projesi, modern dünyanın giderek artan ve ciddi boyutlara ulaşan PET plastik kirliliği sorununa odaklandı. PET (polietilen tereftalat) plastikler, toplam plastik atıklarının yaklaşık yüzde 10'unu oluşturmakta ve günlük yaşamda kullandığımız kıyafetlerden çeşitli gıda ve içecek ambalajlarına kadar geniş bir yelpazede yer almaktadır. Bu durumun çevresel etkilerini çarpıcı bir şekilde ifade eden Hoşkal, sorunun boyutunu şu sözlerle açıkladı: “Bir kıyafeti yıkadığınızda çevreye yaklaşık 1900 mikrofilament saçılıyor. Farkında olmadan doğayı sürekli kirletiyoruz.” Bu tespit, görünmeyen ama derinleşen bir çevre tahribatına dikkat çekti. Proje, PET plastiklerin geri dönüştürülmesinde karşılaşılan kalite kaybı sorununu ortadan kaldırmayı ve böylece döngüsel ekonomiye katkıda bulunmayı amaçladı.

Yenilikçi Enzim Teknolojisi İle Kalite Kaybı Olmadan Geri Dönüşüm

Genç bilim insanının projesinin temelinde, literatürde daha önce PET plastik geri dönüşümünde kullanılmamış bir enzim olan esteraz enziminin potansiyelini keşfetmesi yattı. Hoşkal, bu çığır açıcı yaklaşımın detaylarını şu şekilde aktardı: “Literatürde esteraz enzimi olarak bilinen enzim daha önce bu tür bir çalışmada kullanılmamıştı. Araştırmalarımı derinleştirmek için İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’ne giderek Prof. Dr. Aysun Sofuoğlu ve öğrencisi Dr. Esin Balcı’dan destek aldım. Enzimin pet üzerinde denenmesine yönelik çalışmalara başladım. Yeni bir enzim denedim. Literatürde PET geri dönüşümünde kullanılmamış bir sistemi devreye aldım. Petin ester bağlarını parçalayarak en küçük parçalarına ayıran bu teknik sayesinde kalite kaybı olmadan geri dönüşüm yapabildim. Daha önce uygulanmamış bir teknolojiydi.” Bu yöntem, PET'in moleküler yapısındaki ester bağlarını hedef alarak polimeri en küçük monomerlerine ayırdı. Bu sayede, geri dönüştürülen malzemenin orijinal kalitesini koruması sağlandı, ki bu da geleneksel mekanik geri dönüşüm yöntemlerinin temel bir eksikliğini giderdi. Hoşkal'ın geliştirdiği bu sistem, plastik atıkların döngüsel ekonomiye entegrasyonu için sürdürülebilir ve yüksek katma değerli bir çözüm sundu.

Ulusal Ve Uluslararası Arenada Zirveye Uzanan Yolculuk

Can Hoşkal’ın bu yenilikçi projesi, geçen yıl ilk olarak bölgesel aşamayı başarıyla geçti. Ardından, ülkenin en prestijli bilim organizasyonlarından biri olan TÜBİTAK Türkiye finallerinde birincilik ödülünü kazandı. Bu önemli başarının ardından, TÜBİTAK birincileri arasından seçilen üç takımla birlikte Avrupa Birliği Genç Biliminsanları Yarışması (EUCYS) için görevlendirildi ve Polonya’da Türkiye’yi başarıyla temsil eden altı öğrenciden biri oldu.

Hoşkal’ın bilim yolculuğu Avrupa ile sınırlı kalmadı. Dünyanın en büyük uluslararası lise bilim fuarı olan ISEF (International Science and Engineering Fair) için yapılan ulusal seçmelerde milli takıma kabul edildi. Amerika Birleşik Devletleri’nde düzenlenen bu büyük fuarda projesini uluslararası jüriye sundu. ISEF’in ardından ise bilim dünyasının en saygın onur kuruluşlarından biri olan Sigma Xi, Hoşkal’a IFoRE Öğrenci Araştırma Ödülleri (IFoRE Student Research Awards) için davet e-postası gönderdi. Rapor sunumu ve çevrimiçi sunum aşamalarından oluşan zorlu değerlendirme sürecinde 300’den fazla proje finale kaldı. Nihayetinde, lise kimya kategorisinde dünya birincisi seçilen Can Hoşkal, 1886 yılında Cornell Üniversitesi’nde kurulan ve aralarında Albert Einstein gibi efsanevi bilim insanlarının da bulunduğu Sigma Xi onur topluluğunun en genç üyelerinden biri olma şerefine erişti. Bu başarısıyla birlikte, topluluğun düzenlediği etkinliklere artık otomatik olarak davet edilme hakkı kazandı.

Geleceğe Yönelik Kuantum Vizyonu

Can Hoşkal’ın bilimsel hedefleri sadece plastik geri dönüşümüyle sınırlı değil. Genç bilim insanı, geleceğe yönelik vizyonunu şu sözlerle dile getirdi: “Akademik hedefim plastik geri dönüşümüyle sınırlı değil. Hem kimyayı hem fiziği seviyorum. Özellikle kuantum kimya ve kuantum biyoloji alanlarında çalışmak istiyorum. Üniversiteyi Türkiye’de okuyup yüksek lisans ve doktora aşamalarında yurtdışı deneyimi kazanmayı hedefliyorum. Daha sonra ülkeme dönmek ve bilimsel çalışmalarımı sürdürmek istiyorum.” Hoşkal, ülkesine dönme ve kazandığı birikimi burada değerlendirme arzusunu vurgulayarak, bilimin evrensel dilini kendi topraklarında konuşmaya devam etme kararlılığını gösterdi. Bu vizyon, Türkiye’nin bilimsel geleceği adına umut vadeden bir gelişme olarak değerlendirildi.