Tüik Enflasyon Hesaplamasında Temel Yılı Güncelleyerek Metodoloji Değişikliğine Gitti

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), enflasyon hesaplama metodolojisinde önemli değişikliklere gidileceğini kamuoyuna duyurdu. Kurum yetkilileri, Ankara’da düzenlenen bir bilgilendirme toplantısında gazeteciler ve akademisyenlerle bir araya gelerek yeni sisteme ilişkin detayları paylaştı ve merak edilen soruları yanıtladı. Toplantıya enflasyon hesaplamaları yapan ilgili birimlerin yöneticileri de katıldı.

Enflasyon Hesaplamasında İki Temel Değişiklik

TÜİK tarafından yapılan açıklamaya göre, önümüzdeki yıl enflasyon hesaplamalarında iki ana değişiklik yürürlüğe girecek. Bu değişikliklerden ilki, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) için kullanılan temel yılın güncellenmesi oldu. 01 Ocak 2025 tarihinden itibaren 2003 yılı yerine 2025 yılı baz alınmaya başlanacak. Yetkililer, baz yılı değişikliğinin aylık ve yıllık değişim oranlarını doğrudan etkilemeyeceğini, bunun metodolojik bir güncelleme olduğunu vurguladı.

İkinci önemli değişiklik ise, genel enflasyon hesaplama sisteminin güncellenmesi olarak belirlendi. Kurum yetkilileri, TÜFE hesaplamalarının Avrupa Birliği (AB) ve Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından belirlenen çerçeve ve uluslararası standartlarla uyumlu bir şekilde yapıldığını belirtti. Bu kapsamda, AB’nin yeni düzenlemesi uyarınca tüm üye ülkelerin 01 Ocak 2026 tarihinden itibaren yeni enflasyon hesaplama sistemine geçiş yapması gerektiği ifade edildi. Türkiye’nin de bu uluslararası uyum sürecine dahil olduğu belirtildi.

Veri Derleme Süreçleri Ve Uluslararası Standartlar

TÜİK yetkilileri, TÜFE hesaplamalarında kullanılan aylık 609 bin 382 adet fiyat verisinin derlenme biçimini de detaylandırdı. Verilerin yüzde 51,9'unun fiziki mağazalar ve işyerlerinden, yüzde 43'ünün zincir marketlerden ve yüzde 5,1'inin ise e-ticaret ve çevrimiçi platformlardan toplandığı açıklandı. Bu yöntemle güncel piyasa koşullarının olabildiğince eksiksiz yansıtılmaya çalışıldığı bildirildi. Ayrıca, TÜFE sınıflandırmasının uluslararası standartlara uyum kapsamında güncelleneceği bilgisi de verildi.

Tüketim Kalıplarındaki Değişim Ve Sepet Ağırlıkları

Yeni hesaplama sistemi çerçevesinde, özellikle COVID-19 pandemisi sonrası hanehalkının tüketim harcaması kalıplarında yaşanan değişikliklere de uyum sağlanması hedefleniyor. Ana harcama kalemlerinde köklü bir değişiklik beklenmezken, güncel tüketim yapısının daha etkin bir şekilde dikkate alınacağı ifade edildi. Bu kapsamda, bazı harcama kalemlerinin enflasyon hesabındaki ağırlığının azalacağı, bazılarının ise artacağı belirtildi. Önemli bir yenilik olarak, izafi kira kaleminin TÜFE hesabından çıkarılacağı ve konut ile kira harcamalarının enflasyon hesabındaki ağırlığının miktar olarak azalacağı bilgisi paylaşıldı. Her yıl aralık ayında enflasyon sepeti ve madde ağırlıkları yeniden düzenlenerek gıda, konut ve ulaştırma gibi kalemlerin enflasyon hesaplamasındaki ağırlığı belirlenmekteydi. Gelecek yıl, bu periyodik düzenlemelere ek olarak sistemik değişiklikler de hayata geçirilecek.

Kamuoyundaki Tartışmalar Ve Tüik'in Yanıtları

Toplantıda, kamuoyunda sıkça dile getirilen eleştiriler ve sorular da gündeme geldi. Türkiye’de emekli aylıkları, memur maaşları ile kamu ve özel sektör işçilerinin ücret artışlarının enflasyon oranlarına göre belirlendiği hatırlatıldı. Alternatif Fiyatlar ve Metodoloji Grup Başkanı Mehmet Akif Davarcı, TÜİK’in maaş hesaplamasında kullanılmak üzere ayrı bir enflasyon hesaplaması yapması gerektiği yönündeki görüşlere ilişkin açıklamalarda bulundu. Davarcı, TÜİK’in sadece enflasyon hesabı yaptığını, ücret ve maaş artışlarında dikkate alınıp alınmaması yönünde bir önerisinin bulunmadığını vurgulayarak, "Bizim maaşlarımız da TÜFE’ye göre belirleniyor" ifadesini kullandı.

Kamuoyunda zaman zaman dile getirilen, "TÜİK enflasyon hesabını yaparken fiyatları nereden alıyor? Onlar nereden alışveriş yapıyorsa biz de oradan yapalım" şeklindeki eleştirilere de Davarcı’dan yanıt geldi. Davarcı bu eleştirilere karşılık olarak, "Siz nereden alışveriş yapıyorsanız biz de oradan yapıyoruz" dedi.

Yeni Yöntemin Enflasyona Etkisi Ve Gelecek Adımlar

Yeni hesaplama yönteminin enflasyon üzerindeki potansiyel etkisi de merak edilen konular arasında yer aldı. 2024 yılında TÜFE artışının yüzde 44,38 olarak gerçekleştiği belirtilerek, yeni hesaplama yönteminin 2024 yılında uygulanmış olması durumunda enflasyonun bu oranın altında mı yoksa üstünde mi çıkacağına dair bir çalışma yapılıp yapılmadığı soruldu. Yetkililer, bu konuda henüz bir çalışma yapmadıklarını aktardı.

Gelecek dönemde, mevsimsel düzeltilmiş TÜFE göstergelerinin aynı gün içerisinde yayımlanmaya başlanacağı bildirildi. Ayrıca, Katma Değer Vergisi (KDV) ve Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gibi dolaylı vergilerin sabit tutulduğu varsayımıyla, yalnızca ürün ve hizmetlerin saf piyasa fiyatlarındaki değişimi ölçen tamamlayıcı bir göstergenin de yayımlanacağı duyuruldu. TÜİK’in 2022 yılından itibaren enflasyon hesabında kullanılan madde fiyatlarını açıklama uygulamasına son vermesi kararı, sepetteki ürünler, çeşitler, markalar ve satış kanallarının her yıl güncellenmesi nedeniyle ortalama fiyat serisi oluşturmanın yıllar arasında karşılaştırılabilir olmadığı gerekçesiyle açıklandı.