Son dönemde Türkiye’nin çeşitli bölgelerinden gelen ayı saldırısı haberleri, hem kamuoyunda büyük yankı uyandırmakta hem de yaban hayatı ile insan etkileşiminin kritik boyutlara ulaştığını gözler önüne sermektedir. Artan karşılaşmalar, ekosistemdeki derin değişikliklere ve insan faaliyetlerinin doğal yaşama etkilerine dair önemli soruları beraberinde getirmektedir. Uzmanlar, bu trajik olayların temelinde habitat kaybının ve insan yerleşimlerinin yaban hayvanı alanlarına doğru genişlemesinin yattığını vurgulamaktadır.
Ülke genelinde peş peşe yaşanan ayı saldırıları, doğa ile insan arasındaki hassas dengeyi bir kez daha tartışmaya açmıştır. Sakarya’nın Hendek ilçesinde kestane toplarken bir ayının saldırısına uğrayan Ecevit Korkmaz, ikinci bir saldırı girişiminde tişörtünü çıkarıp yakarak ayıyı uzaklaştırmayı başarmış ve hayatta kalmıştır. Yine aynı ilçede, Eylül ayında Cevat Sunman dere yatağından geçerken ayı saldırısına maruz kalmış, yere düştüğü esnada ayının da kendisiyle birlikte düştüğünü belirterek, “Evde canım sıkıldı dayımın oğlunun yanına gidiyordum, o esnada ayı saldırdı omuzuma doğru. Ayaklarımı kaldırdı, düştüm. Ayı da benimle yere düştü. Ben de o esnada bölgedeki bir ağaca tırmandım. Tepeye çıktım, dayımın oğluna telefon açtım durumu anlattım. Evine kadar gittim o sırada da ambulans eve geldi. Daha sonrasında beni hastaneye kaldırdılar. Ayı benim peşime düşmedi aşağı tarafa doğru gitti” ifadelerini kullanmıştır. Haziran ayında ise Hakkari’nin Çukurca ilçesine bağlı Kazan Vadisi’nde doğa yürüyüşü yapan dört kişilik bir grup benzer bir saldırıyla yüzleşmiştir. Aynı ay içinde, Diyarbakır’dan Kars Kağızman’a oğlunu ziyarete gelen Sadun Önen, Kozlu köyü yakınlarında çıktığı doğa gezisinde ayı saldırısına uğramıştır.
Bu olaylar zinciri, uzmanları insan-ayı etkileşiminin nedenlerini araştırmaya itmiştir. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Karataş, yaşanan saldırıların ardındaki spesifik nedenleri detaylandırmıştır. Kendisi de daha önce birçok kez ayılarla karşılaşmış ve saha çalışmaları yürütmüş bir akademisyen olarak Prof. Dr. Karataş, Türkiye’nin doğal yaşam ortamlarının hızla azaldığını ve dünyada doğası en hızlı bozulan ülkelerden biri konumunda olduğunu belirtmiştir. Prof. Dr. Karataş, “Aslında ayılar bizim mekanlarımıza gelmiyor, biz onlarınkine gidiyoruz. Keza aynı şey domuz, geyik, tilki gibi birçok hayvan için de söylemek mümkün” diyerek, insan faaliyetlerinin yaban hayatı alanlarını nasıl istila ettiğine dikkat çekmiştir.
Ağaç kesimi, ormanların tahrip edilmesi, köylerin ve yerleşim alanlarının kontrolsüz büyümesi, tarım alanı açma gibi insan eliyle gerçekleştirilen müdahaleler, hayvanların doğal yaşam alanlarını daraltmakta ve parçalamaktadır. Bu durum, hayvanların kaçınılmaz olarak insanlarla karşı karşıya gelmesine yol açmaktadır. Prof. Dr. Karataş, ekolojik problemler sıralamasında habitat kaybının ve parçalanmasının en başta geldiğini ifade etmiştir.
Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Oğuz Kurdoğlu ise ayılar gibi yaban hayvanlarının besin arayışı nedeniyle bazen birbirinden uzak köylerde görülebildiğini ve kırsal nüfusun bu durumu ayı sayısının çoğaldığı şeklinde yanlış değerlendirdiğini belirtmiştir. Doç. Dr. Kurdoğlu, kırsal alanda hem zararları nedeniyle hem de yağının sağaltıcı etkisine inanıldığı için yasa dışı bir ‘ayı piyasası’ oluştuğuna işaret etmiştir. Ayrıca, “2025 yılında ayı öldürmenin tazminatı 130 bin Türk Lirası olduğu halde, yasa dışı öldürülmeye devam ediliyor” sözleriyle yasal caydırıcılığa rağmen avcılığın sürdüğünü belirtmiştir. Öldürülen ayı sayısı hakkında kesin bilgi vermek zor olsa da, Doç. Dr. Kurdoğlu insanlarla çatışmaların arttığını ancak ayı sayılarının arttığına dair bir değerlendirmesi bulunmadığını dile getirmiştir.
Prof. Dr. Karataş, birçok canlıda, özellikle de memeli hayvanlarda ‘teritoryum’ adı verilen, canlının kendisine yaşam alanı oluşturması ve bu alanı koruması anlamına gelen bir durumun mevcut olduğunu açıklamıştır. Ancak insanlar kamp ve piknik yapmak, ağaç kesimi, mantar, böğürtlen, kestane veya diğer yabani meyveleri toplamak gibi amaçlarla ayıların habitatına girmekte, bu da insan-ayı karşılaşmalarını daha sık hale getirmektedir. Türkiye’de sadece boz ayı (Ursus arctos) çeşidinin yaşadığı bilinmekte olup, popülasyonun dağlık ve ormanlık bölgelerde 3500 ile 4000 birey arasında olduğu tahmin edilmektedir.
Prof. Dr. Ahmet Karataş, Türkiye’de ayı popülasyonunun ağırlıklı olarak Karadeniz Bölgesi, Marmara’nın şehirlerden nispeten uzak kesimleri ve Doğu Anadolu’daki dağlık alanlarda yoğunlaştığını belirtmiştir. Özellikle kuzey illerinde ayılarla karşılaşma durumunun daha sık yaşandığı gözlemlenmektedir.
Prof. Dr. Karataş, insan-ayı karşılaşmalarının çarpıcı bir örneğini Kars Sarıkamış’taki belediye çöplüğü üzerinden açıklamıştır. Şehrin yaklaşık 10 kilometre ilerisindeki bu çöplükte, Haziran ayında bir gecede 42, ertesi gün ise 44 ayı saydıklarını, birçoğunun ikişer yavrusu olduğunu ve hatta bir ayının üç yavrusu bulunduğunu ifade etmiştir. Sarıkamış çöplüğünün insan ile ayıların en fazla karşılaştığı yerlerden biri olma özelliğini taşıdığına dikkat çeken Karataş, “Normalde bu kadar fazla ayının aynı ortamda bulunması mümkün değildir. Çöplerde yiyecek atıkları olduğu için ayılar buraya geliyor ve herkes besin bulabildiği zaman da birbirlerine tolerans gösterebiliyorlar. Hatta aynı yerde tilki, yaban domuzu, kurt, sokak köpekleri ve kirpi gibi birçok hayvanı da beraber gördük. Bu durum, insanoğlunun doğal dengeyi bozmasına en iyi örneklerden biridir” sözleriyle durumu özetlemiştir.
Prof. Dr. Ahmet Karataş, bir ayı ile karşılaşma durumunda alınması gereken önlemleri detaylıca açıklamıştır:
Öncelikle, Sakarya, Uludağ, Kaçkar Dağı gibi ayıların yoğun olduğu bölgelerde bir ayı ile karşılaşıldığında, ne kadar zor olsa da sakin kalmak hayati önem taşır. Panikle kaçmaya çalışmak yerine, sakince ayının yolundan çekilmek ilk yapılması gereken harekettir. Ayıların genellikle belirli patikaları takip ettiği göz önüne alındığında, bu yolların üzerinde durmaktan kaçınılmalıdır.
Olabildiğince büyük görünmeye çalışmak da etkili bir yöntemdir. Montu çıkarmak, elleri yukarı kaldırmak veya benzeri hareketlerle vücudu daha iri göstermek, ayının size yaklaşmasını engellemeye yardımcı olabilir. Göz teması kesilmeden yavaş adımlarla geri çekilmek ve ani hareketlerden kaçınmak önemlidir. Ayılar genellikle meraklı hayvanlar olup, bir tehlike sezmedikleri sürece çekip gitme eğilimindedirler.
Ancak ayı üzerinize doğru gelmeye devam ederse, kaçmadan bağırmak bir uyarı sinyali olabilir. Tehlike hissi artarsa, yakındaki bir taş parçası veya ağaç dalını ayının yakınlarına fırlatmak da caydırıcı etki yaratabilir. Ecevit Korkmaz’ın tişörtünü yakarak duman yaratma girişimi gibi yöntemler de ayıyı uzaklaştırmak için işe yarayabilir.
Ayı spreyleri, yani bir çeşit biber gazı, etkili bir savunma aracı olarak öne çıkmaktadır. Bu spreyler hayvanın görme yetisini engeller ve anlık olarak solunumunu olumsuz etkileyerek, size uzaklaşmak için değerli bir zaman kazandırır.
Ayıların bulunduğu bölgelerde orman yürüyüşü gibi aktiviteler yapılıyorsa, kalabalık gruplar halinde hareket etmek çok daha güvenlidir. Kamp veya piknik yapılıyorsa, gündüz saatlerinde bile ayılarla karşılaşma ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır. Ayıların çok iyi koku alma duyuları sayesinde yiyecek kokularını uzaklardan algılayabildikleri için, kamp yaparken yiyeceklerin arabada saklanması, kapalı kutulara konulması veya ağızları sıkıca bağlanmış poşetlerde muhafaza edilmesi ve asla açıkta bırakılmaması gerekmektedir.
Artık ayıdan kurtuluşun olmadığı ve saldırının kaçınılmaz olduğu durumlarda, kesinlikle ağaca tırmanılmamalıdır, çünkü ayılar çok iyi tırmanıcılardır. Böyle çaresiz bir durumda yapılacak en doğru hareket, ölü taklidi yapmaktır. Bunun için yüzüstü yere yatarak eller ensede birleştirilmeli ve baş koruma altına alınmalıdır. Bacakların V şeklinde açılması önerilir; zira ayı doğrudan ısırmak yerine sizi yerde yuvarlayabilir ve merakını gidermek için inceleyebilir. Bu pozisyon, dengenizi kaybetmemek ve yuvarlanmamak için tavsiye edilmektedir.
Ormanda bir ayı yavrusuyla karşılaşıldığında, yavru size saldırmasa bile asla yaklaşılmamalıdır. Çünkü yakınlarda mutlaka annesi bulunur ve bir ayının en tehlikeli olduğu an, yavrusunun tehlikede olduğunu hissettiği zamandır. Aynı şekilde, yaralı bir ayı görüldüğünde de uzak durmak hayati önem taşır.
Prof. Dr. Ahmet Karataş, birçok ilde, özellikle küçük ilçelerde belediyelerin çöpleri doğaya, dere kenarlarına ve orman açıklıklarına bırakmasının yabani hayvanların insanlarla karşılaşma riskini artırdığını vurgulamıştır. Belediyelerin bu konuda gerekli önlemleri alması, geri dönüşüm planlamalarının yapılması ve vahşi depolamanın önüne geçilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Doç. Dr. Oğuz Kurdoğlu ise insan-ayı çatışmalarını kalıcı olarak azaltmak için şu çözüm önerilerini sıralamıştır:
İnsanların ayıların yaşam ortamlarına aşırı derecede sokulmaları en büyük problemlerden biridir. Ayrıca, kış aylarının kısa ve karsız geçmesi, ayıların kış uykusuna yatmasını engellemekte, bu da insan-ayı çatışmalarının artmasına yol açmaktadır. Ayı popülasyonunun bulunduğu orman içinde veya doğal ortamlarda çöp alanları kurulması, ayıları adeta davet etmek anlamına gelmektedir. Atık yönetimi ve düzenli depolama yerine vahşi depolama sürdükçe, ayı-insan çatışmalarının kaçınılmaz olarak devam edeceği öngörülmektedir.
En kısa sürede aşırı orman kesimi terk edilerek, hızlı bir ekosistem restorasyonu sürecine geçilmelidir. Orman Genel Müdürlüğü’nün ağaçlandırma çalışmalarında yaban hayatını da destekleyecek meyveli türlerin dikilmesine özen göstermesi yeterli yoğunluğa ulaşmamaktadır. Son olarak, doğal bir ekosistem için ayının ve diğer yaban hayvanlarının ormanların doğal bir parçası olarak kabul edilmesi gerekmektedir. Bu yaklaşım, yaban hayvanları ile insan arasındaki çatışmaları düzenlemek için atılacak ilk önemli adımdır.
Ankara’da Uyuşturucu Operasyonunda Çatışma Bir Polis Ve Zanlı Yaralandı
Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.
News
Gündem
Gündem
Gündem
Gündem
Gündem
Gündem