İstanbul’a tatil amacıyla gelen Böcek Ailesi üyelerinin trajik ölümü, kamuoyunda derin bir yankı uyandırdı. Olayda ilk olarak gıda zehirlenmesi ihtimali üzerinde durulurken, aynı otelde rahatsızlanarak hastaneye kaldırılan iki turistin varlığı, soruşturmanın seyrini değiştirdi. Artık olası bir otel ilaçlaması da şüpheliler listesine dahil oldu ve bu ihtimal, araştırmanın merkezine oturdu.
Elde edilen bilgilere göre, Böcek Ailesi 11 Kasım’da Ortaköy’de yemek yedi. Akşam saat 17:00 sularında ise bir ilaçlama firması otele gelerek ilaçlama işlemi gerçekleştirdi. Yaklaşık 2 ila 3 saat sonra, aile üyeleri kaldıkları otele geri döndü. Bu kronolojik sıralama, zehirlenme nedeni olarak ilaçlamada kullanılan bir maddenin güçlü bir şüphe olarak değerlendirilmesine yol açtı. Sağlık Bakanlığı ve Tarım Bakanlığı ekipleri vakit kaybetmeden Fatih’teki otelde detaylı incelemelere başladı. Ayrıca, AFAD ekipleri de herhangi bir gaz sızıntısı veya zehirlenme durumuna karşı geniş çaplı bir araştırma yürüttü. Otelde konaklayan diğer misafirler, güvenlik amacıyla farklı tesislere yönlendirildi.
Soruşturma, şu anda ailenin, ilaçlamadan kaynaklanan “alüminyum fosfit” adlı bir maddeden zehirlenmiş olabileceği ihtimali üzerinde yoğunlaştı. Adli Tıp Kurumu’ndan yapılan ilk açıklamada, Böcek Ailesi’nin zehirlenmesine ilişkin öncelikli bulgunun oteldeki kimyasal maddeden kaynaklandığı belirtildi. Ailenin kesin ölüm nedeni ise Adli Tıp raporuyla netlik kazanacak.
Bu tür ilaçlamalar yalnızca otellerle sınırlı kalmayıp, tahtakurusu gibi sorunlardan kurtulmak için profesyonel yardım almak yerine bilinçsizce kendi başına ilaçlama yapan birçok insanı da riske atmaktadır. Bu durum, sadece ilaçlama yapan kişileri değil, komşuları da büyük bir tehlikeyle karşı karşıya bırakabilmektedir.
Böcek Ailesi’nin ölümündeki olası suçlulardan biri olan ilaçlama nedeniyle benzer bir trajik ölüm, 2012 yılında Kanada’dan Tayland’ın ünlü turizm bölgesi Phi Phi adalarında yaşandı. Tatile giden Audrey ve Noemi Belanger kardeşler, odalarında uyuduktan birkaç saat sonra ölü bulundu. Yapılan incelemelerde, Belanger kardeşlerin otele giriş yapmasından kısa bir süre önce odanın fumiganta, yani ilaçlamada kullanılan katı, sıvı veya gaz formundaki kimyasallara maruz kaldığı ortaya çıktı. Soruşturma sonrasında, kullanılmış olan fumigantın farklı ticari isimlerle satılan “alüminyum fosfit” olduğu ve uygulanma nedeninin de seyahatler nedeniyle çok yaygınlaşan tahtakuruları olduğu anlaşıldı. Kokusuz olduğu için odada ilaçlama yapıldığını anlayamayan kardeşlerin bu nedenle hayatını kaybettiği düşünülüyor.
Kanada’nın Quebec eyaletinde adli tabip olan Renée Roussel, olay sonrası iki kız kardeşin ölüm nedeninin büyük olasılıkla fosfin gazı olabileceğini belirtmişti. Roussel, incelemelerinde fosfin gazının, özellikle böcek ilaçlarında kullanılan ve kapalı alanlarda zehirli olabilen bir maddenin ölüm nedeni olabileceğine dair güçlü bulgulara ulaştığını, bu gazın özellikle kötü havalandırılan otel odalarında ciddi sağlık riski oluşturabileceğini vurgulamıştı.
Dünyanın her yerinde benzer vakalar yaşanmaya devam ediyor ve maalesef ölümlere neden oluyor. Yaşanan bu ölümler, üzerinden belirli bir zaman geçtikten sonra unutuluyor ve aynı ihmaller ve denetimsizlikler nedeniyle benzer trajik sonuçlarla tekrar karşılaşılıyor.
Peki, bir böcek ilacı bütün bir aileyi nasıl öldürebilir? Firmaların ilaçların ‘kokusuz, zararsız’ olduğu iddiaları ne kadar doğru? İç Hastalıkları Uzmanı Aytaç Karadağ ve özel bir üniversite hastanesinde Eczacılık Fakültesi Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ecem Fatma Karaman, konuya ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu.
Uzman Aytaç Karadağ, alüminyum fosfitin sıradan bir böcek ilacı olmadığını vurguladı. Bu madde, nemle temas ettiğinde renksiz, kokusu her zaman fark edilmeyen ve son derece zehirli bir gaz olan fosfin gazını açığa çıkarmaktadır. Fosfin, kısa bir süre içinde bulunduğu ortamda soluyan herkesi etkileyebilir ve özellikle kapalı, havalanmayan ortamlarda risk çok daha yüksektir. Alüminyum fosfit, genellikle depolanan tahılları, bakliyatları ve ürün ambarlarını böceklerden korumak amacıyla kullanılan profesyonel bir fumigant maddesidir. Aslında ev ortamına uygun olmayan bir ürün olmasına rağmen, internetten, kaçak yollarla veya denetimsiz satıcılardan kolayca temin edilebilmekte, bu da ölümcül kazalara zemin hazırlamaktadır. Uzmanlar, içeriği tam olarak bilinmeyen, “çok güçlü böcek ilacı” diye satılan hiçbir ürünün evde, apartmanda veya kapalı alanda kullanılmaması gerektiğini kesin bir dille belirtti. Alüminyum fosfit ve benzeri maddeler, yalnızca profesyonel alanlarda, sıkı önlemler altında kullanılmalıdır.
Aytaç Karadağ, fosfin gazına maruz kalan bir kişinin genellikle aniden ve savunmasız bir şekilde yakalandığını ifade etti. Bu gaz, çocuk, genç, yaşlı ayırt etmeksizin herkesi etkileyebilir. Belirtiler başladığında tedavisi neredeyse imkansız hale gelir ve spesifik bir antidotu bulunmadığı için her vaka yoğun bakım gerektirir. Fosfin gazı solunduğunda vücutta hücrelerin enerji üretimini bozarak özellikle kalp, akciğer, karaciğer ve böbrekleri hedef alır. Şiddetli oksidatif strese ve çoklu organ yetmezliğine yol açabilir. Bu zehirlenmenin etkisini direkt olarak ortadan kaldıran özel bir panzehir olmaması nedeniyle, sadece destek tedavisi ile vücudun dayanma gücü artırılmaya çalışılır. Bu sebeple erken fark etmek ve hiç maruz kalmamak hayati önem taşımaktadır.
Karadağ, alüminyum fosfitten açığa çıkan fosfin gazının küçük miktarlarda bile ölümcül olabileceğine dikkat çekti. Özellikle çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olanlar için çok daha riskli olduğunu belirtti. Ev ortamında, apartman dairelerinde ve kapalı odalarda bu maddeyi kullanmak kesinlikle uygun ve güvenli değildir. Profesyonel fumigasyon işlemleri bile özel ekipman, eğitim ve koruyucu donanım gerektirirken, evde sıradan vatandaşın elinde bu maddeden “güvenli kullanım” diye bir şey söz konusu değildir. Bu maddeyi temin edip kendi başınıza ilaçlama yaptığınızda, sadece kendi evinizde ya da odanızda kullanmış olsanız bile tüm apartmandaki insanların hayatını tehlikeye atmış olursunuz. Uzmanlar, kapalı yaşam alanlarında asla kullanılmaması gerektiğini ve küçük bir miktarın bile ölüme yol açabileceğini kesin bir dille ifade etti.
Maruziyetten dakikalar veya saatler içinde şiddetli mide bulantısı, kusma, baş dönmesi, baş ağrısı, nefes darlığı, göğüs sıkışması, soğuk terleme, halsizlik, çarpıntı, hızla gelişen tansiyon düşüklüğü, şok tablosu ve ağır durumlarda bilinç bulanıklığı, koma ve ani ölüm görülebilir. Bu belirtiler, karın ağrısı, grip veya gıda zehirlenmesi gibi nispeten masum tablolarla karıştırılabilir. Ancak aynı evde birden fazla kişide benzer şikâyetler ortaya çıkıyorsa ve yakın zamanda böcek ilacı kullanımı veya ilaçlama yapıldıysa, mutlaka zehirlenmeden şüphe edilmelidir.
Karadağ, alüminyum fosfitin neden bu kadar kolay bulunabildiği sorusuna denetimsiz satış ve bilinçsizliği ana sorunlar olarak gösterdi. Bazı internet siteleri, kırsal bölgelerdeki bazı satıcılar veya kaçak yollar, bu ürünleri denetimsiz bir şekilde halka sunabiliyor. Kimi zaman “çok etkili böcek ilacı” veya “ambar ilacı” diye pazarlanan bu ürünlerin üzerinde açık ve anlaşılır uyarı ibareleri bulunmuyor. Bu noktada hem yetkili kurumlara hem de toplumun bilinçlenmesine büyük görev düştüğünü belirten Karadağ, yasakların tek başına yeterli olmadığını, nasıl bir tehlikeyle karşı karşıya olunduğunun bilinmesi gerektiğini ifade etti.
Gazeteci Fulya Soybaş da “Ölümlerin faili alüminyum fosfit mi…” başlıklı yazısında, 80 metrekare bir daireyi tahtakurusu, karınca, fare, pire, bit, hamam böceği gibi spesifik veya genel ilaçlama yöntemiyle ilaçlayabileceğini söyleyen 5 farklı firmayla görüştüğünü aktardı. Soybaş, hepsinin de altını çizdiği noktanın aynı olduğunu, firmaların “İlaçlama sırasında evden çıkmanıza dahi gerek yok. Kokusuz, ilaç artığı da görünmüyor.” şeklinde konuştuğunu belirtti. “Sağlık Bakanlığı onaylı mısınız?” diye sorduğunda ise 2 firmanın net bir şekilde “Evet” yanıtı verip belgelerini gönderebileceğini, diğerlerinin ise referansları ve kullandıkları malzemelerin kalitesinden bahsederek sorularına net cevap vermediğini söyledi.
Karadağ, ilacı kullanan kişinin, ilacın uygulandığı ortamın, hatta uygun olmayan koşullar ve yetersiz izolasyon varsa aynı apartmandaki komşuların bile etkilenebileceğini belirtti. Özellikle gece uyurken maruz kalındığında, kişilerin zehirlendiğini anlamadan yaşamını yitirebileceği uyarısında bulundu.
Alüminyum fosfitin otel gibi kapalı alanlarda insan sağlığı için ne kadar sürede tehlikeli hale geleceği sorusuna Karadağ, kullanılan maddeye, doza ve havalandırmaya bağlı olduğunu, ancak alüminyum fosfit özelinde konuşulursa fosfit tabletlerin nemle temas eder etmez dakikalar içinde fosfin gazı çıkarmaya başladığını söyledi. Kapalı, havalandırılmayan bir otel odasında kısa sürede yoğunlaşabileceğini ve odaya giren kişiler için ilk dakikalardan itibaren risk oluşturabileceğini vurguladı. Genel olarak kapalı alan ilaçlamalarında “biraz durayım, bir şey olmaz” diye bir dönemin olmadığını, özellikle fumigant tipi ilaçlarda ortamın uygulama sırasında ve hemen sonrasında yüksek riskli olduğunu ve yeterli süre geçmeden, iyi bir havalandırma yapılmadan girilmemesi gereken bir alan haline geldiğini ifade etti.
Bazı firmaların ilaçlarının ‘kokusuz, zararsız’ olduğunu iddia etmesi üzerine Karadağ, kokusuz olmasının asla “zararsız” demek olmadığını vurguladı. Bir maddenin kokusunun olmaması, vücuda zarar vermediği anlamına gelmez. Hatta bazı en tehlikeli gazların renksiz ve kokusuz olduğunu, bu nedenle kişinin maruz kaldığını bile fark edemediğini belirtti. İlaçlama yapılan kapalı alanda ilaçlama sırasında kesinlikle durulmaması, ilaçlama bittikten sonra ilacı uygulayan firmanın önerdiği süre boyunca içeri girilmemesi ve en az birkaç saat (çoğu zaman 4-12 saat arası) pencerelerin tam açılarak havalandırılması gerektiğini ekledi. Özellikle çocuklar, hamileler, yaşlılar, kronik hastalar ve evcil hayvanlar için ekstra dikkatli olunması çağrısında bulundu.
Doç. Dr. Ecem Fatma Karaman, bu tür vakalarda kesin ölüm nedeninin belirlenmesi için toksikolojik analizlerin önemini vurguladı. Gıda kaynaklı toksinlerin genellikle bakteri, küf, mantarlardan veya bitkisel/hayvansal doğal bileşiklerden kaynaklandığını ve gıda tüketimi yoluyla zehirlenmeye neden olduğunu belirtti. Pestisitler gibi kimyasalların ise tarımda zararlılarla mücadelede kullanılan sentetik maddeler olduğunu ve çevresel maruziyetle solunum veya deri teması yoluyla insan vücuduna ulaşabileceğini ifade etti. Zehirlenme vakalarında, zehirlenme nedenini tespit edebilmek için ilk olarak zehirlenme hikayesi alınarak maruziyet durumu değerlendirilir, çünkü klinik belirtiler tek başına genellikle yeterli değildir. Laboratuvar testleri olarak gıda ve yem örneklerinde mikotoksin analizleri, serum, idrar veya gıda örneklerinde GC/MS ve LC/MS gibi hassas yöntemler ile immünoassay testler kullanılır. Klinik ve biyokimyasal testlerle birlikte toksikolojik analizlerin sonucu, zehirlenme kaynağının ayrımını büyük ölçüde sağlayabilir. Karaman, uygun analiz yönteminin vakaya ve toksin türüne göre değişiklik gösterebildiğini ekledi.
Aytaç Karadağ ise Adli Tıp raporunun klinik tablo, olay yeri bulguları, toksikolojik analizler ve patolojik incelemeyi bir arada değerlendirerek “ölümün temel sebebi budur” şeklinde bir nedensellik kurmaya çalıştığını dile getirdi. Çoğu durumda, yeterli örnek alınmışsa ve analizler doğru yapılmışsa, “gıdaya bağlı toksin mi, pestisit mi, başka bir kimyasal mı?” sorusuna büyük ölçüde yanıt bulunabileceğini belirtti. Ancak bazen maruziyetten uzun süre geçmişse, otopsi geç yapılmışsa veya örnekler yeterince korunmamışsa sonucun “güçlü şüphe” düzeyinde kalabileceği uyarısında bulundu. Böcek Ailesi’nin ölümünün kaynağının, iyi bir adli toksikolojik inceleme ile büyük ihtimalle ortaya çıkarılabileceği ancak %100 kesinliğin teknik koşullara ve süreçteki titizliğe bağlı olduğunu ifade etti.
Bu vakada şüpheli yiyeceklerin çeşitliliği göz önüne alındığında, gıda zehirlenmesi mi yoksa çevresel toksin maruziyeti mi daha olası görünüyor sorusuna Aytaç Karadağ, elde edilen bilgilerin sınırlı olmasına rağmen, aynı ortamda kalan ve aynı havayı soluyan bir aileden birden fazla kişinin kısa süre içinde kaybedilmesi, öncesinde böcek ilacı veya ilaçlama öyküsü ihtimali ve klinik tablonun ani, ağır, çoklu organ tutulumuyla seyretmesinin çevresel toksin maruziyetini (özellikle pestisit veya fosfin gibi) daha olası kıldığını belirtti.
Karadağ, gıda zehirlenmelerinin de elbette çok ciddi olabileceğini, özellikle botulinum toksini ve bazı ciddi bakteri toksinlerinin ölümcül seyredebileceğini kabul etti. Ancak genellikle aynı gıdayı tüketen daha geniş bir grubu etkileyebileceğini (özellikle açık büfe, toplu yemek durumunda) ve çoğu gıda kaynaklı vakada önce yoğun gastrointestinal belirtiler, sonra sistemik bulgular beklendiğini ifade etti. Bu olayda, mevcut veriler ışığında (medyaya yansıyan bilgiler, ani seyir, aynı ailede çoklu kayıp, ilaçlama iddiaları) çevresel toksin (örneğin uygunsuz böcek ilacı kullanımı) ihtimalinin gıda zehirlenmesine göre daha güçlü durduğunu, ancak bunun klinik bir öngörü olduğunu ve son sözü her zaman adli tıp ile toksikolojik incelemelerin söyleyeceğini vurguladı.
Uzmanlar, bu tür fumigant (gaz çıkaran) böcek ilaçlarının ev, otel, apart daire gibi kapalı yaşam alanlarında kesinlikle yeri olmadığını ifade etti. İnternetten veya kaynağı belirsiz yerlerden, içeriğinden emin olunmayan, etiketi eksik ürünlerin alınmaması gerektiğini vurguladı. Ürünün etiketinde “Fumigant”, “ambar ilacı”, “tahıl depoları için”, “profesyonel kullanım içindir” ibaresi varsa bu ürünün ev kullanımı için uygun olmadığı ve bu tür ilaçlamaları firmalara da yaptırmamak gerektiği belirtildi.
Ortam ilaçlatılacaksa mutlaka ruhsatlı, kayıtlı ve referansı olan bir firmayla çalışılması, komşuların, apartman görevlilerinin ve esnafın da bu konuda bilgilendirilmesi gerektiği ifade edildi. “Böceği kökten halledelim” diyerek kendi ve sevdiklerin hayatının riske atılmaması çağrısı yapıldı.
İlaç ve firma seçerken dikkat edilmesi gerekenler ise şunlardır:
Cumhurbaşkanı Erdoğan Terörsüz Türkiye Sürecinde MHP Lideri Bahçeli’nin Katkısını Vurguladı
Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.
News
Gündem
Gündem
Gündem
Gündem
Gündem
Gündem