Şanlıurfa’daki dünya kültür mirası Göbeklitepe’de tarihi önemi oldukça yüksek yeni bir arkeolojik buluntu gün yüzüne çıkarıldı. B ve D yapıları arasındaki özel bir mekânda tespit edilen bir odanın duvarına yatay olarak yerleştirilmiş insan heykeli arkeoloji camiasında büyük bir heyecan yarattı. Bu nadir keşif Neolitik Çağ’ın inanç sistemleri ve ritüelleri hakkında bugüne kadar bilinenlere ışık tutma potansiyeli taşıyor.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy bu değerli eserin keşfini kamuoyuna duyurarak Neolitik dönemin toplumsal ve kültürel yaşamına dair yeni kapılar araladığına dikkat çekti. Tarihin sıfır noktası olarak tanımlanan Göbeklitepe’de devam eden kazı ve araştırma faaliyetlerinin bu tür çarpıcı bulgularla zenginleştiğini ifade etti.
Göbeklitepe Kazı Başkanı Prof Dr Necmi Karul Taş Tepeler Projesi kapsamında 2025 yılının oldukça verimli geçtiğini belirtti. Bu dönemde Göbeklitepe’de kapsamlı çalışmalar yürütüldü ve birçok önemli eserle birlikte yapısal düzenlemeler de tamamlandı. Taş Tepeler Projesi çerçevesinde devam eden diğer kazı alanlarında da benzer şekilde iyi korunmuş anıtsal yapılar kulübeler insan ve hayvan heykelleri kabartmalar ile zengin mimari kalıntılar açığa çıkarıldı. Kazı çalışmaları özellikle koruma çatısı altında yer alan A B C ve D olarak adlandırılan dört ana yapıda yoğunlaştı. Bu yapıların birbirleriyle temas ettiği noktalar kazı ekibinin öncelikli odak alanlarından biri oldu. Çalışmalar yapı planlarının daha net anlaşılmasını sağlayacak şekilde ilerledi. Zemini kirecin yakılmasıyla elde edilen özel bir harçla kaplı olan bu anıtsal yapıların içerisinde iki büyük fırın da tespit edildi. 2025 yılının en dikkat çekici başarılarından biri de C yapısındaki kapsamlı koruma ve sağlamlaştırma projeleri oldu. Bu dönemdeki en kapsamlı işlerden biri onlarca parçaya ayrılmış 5.40 metre yüksekliğindeki bir dikilitaşın büyük bir titizlikle yeniden ayağa kaldırılmasıydı. Bu özverili çalışmalar sonucunda Göbeklitepe’deki anıtsal yapılar hem arkeolojik açıdan daha anlaşılır hem de görsel olarak daha etkileyici bir görünüme kavuştu.
Yeni bulunan insan heykeli bu detaylı kazı faaliyetleri sırasında B ve D yapılarının birbirine bağlandığı bir odanın duvarının içinde keşfedildi. Sırtüstü yatırılmış vaziyette bulunan heykelin kaide kısmı eksikti. Prof Dr Karul heykelin oldukça gerçekçi bir üsluba sahip olduğunu ve Neolitik dönemin kendine özgü sanatsal tarzını yansıttığını dile getirdi. Heykelin bir elinin karnının üzerinde diğerinin ise göğsünde olacak şekilde şekillendirilmesi dikkate değerdi. Bu özgün duruş daha önce Göbeklitepe’de ortaya çıkarılan diğer heykellerle ve çağdaş Neolitik yerleşimlerdeki benzer buluntularla tutarlılık gösteriyordu.
Heykelin bir yapı malzemesi gibi duvarın içerisine yerleştirilmiş olması arkeologların dikkatini çeken önemli bir detaydı. Prof Dr Karul Göbeklitepe ve aynı döneme ait diğer yerleşimlerde bu tür uygulamaların yaygın olduğuna işaret etti. Özellikle Nevali Çori’de duvar ve sekilerin içerisine yerleştirilmiş heykel parçalarının bulunduğunu örnek gösterdi. Bu dönemde anıtsal yapıların işlevleri sona erdikten sonra içlerinin bilinçli bir şekilde doldurularak terk edildiği biliniyordu. Bu işlem sırasında kırık veya bütün haldeki heykellerin yapıların içine bırakıldığı tespit edilmişti. Prof Dr Karul söz konusu heykeller ile yapıların aynı çağa ait olduğunu ve bu dönüştürülmüş heykellerin toplumların hafızasında yaşamaya devam eden nesneler olarak algılandığını vurguladı. Bu bulgu ele geçen heykelin yapı duvarının içerisine bilinçli bir ritüelistik amaçla yerleştirildiği düşüncesini güçlü bir şekilde desteklemektedir. Heykelin yapı duvarına yerleştirilme nedenini kesin olarak belirlemenin henüz mümkün olmadığını ifade eden Karul ilerleyen dönemlerde bir bina inşa edilirken duvarların içerisine adak niteliğinde nesnelerin bırakılmasının bilinen bir uygulama olduğunu belirtti. Bu bağlamda söz konusu heykelin de bir yapı taşı olmaktan öte bir ritüelin parçası olarak duvarın içine yatırıldığı varsayılmaktadır. Diğer Neolitik yerleşimlerle karşılaştırıldığında Göbeklitepe’de bugüne kadar az sayıda insan heykeli bulunması dikkat çekiciydi. Göbeklitepe’de genellikle hayvan betimlemelerine rastlanırken daha sonraki dönemlerde insan betimlemelerinin sayısında belirgin bir artış gözlemlenmekteydi.
Prof Dr Karul bu sembolik değişimin derin anlamlarını da açıkladı. Yerleşik hayatın başlangıcında insanın kendini doğanın ayrılmaz bir parçası olarak görmesi nedeniyle sembolik dünyasında hayvanların daha yoğun bir yer tuttuğunu ifade etti. Bu nedenle başlangıç evrelerinde hayvan betimlemelerine daha sık rastlanıyordu. Ancak zamanla insan nüfusu arttıkça ve yerleşik yaşam biçimi daha da güçlendikçe giderek daha gerçekçi insan heykelleri yapılmaya başlandı. Bu heykellerin çoğu biçimsel olarak ortak özellikler sergilemekteydi. Karul yerleşik yaşamın ilk evrelerinde insanın kendini hayvanlar dünyasının bir parçası olarak algıladığını ancak yerleşik hayata geçişle birlikte kendisini evrenin merkezine koymaya başladığını ve bunun sonucunda insan heykellerinin sayısında belirgin bir artış yaşandığını belirtti. Bu çerçeveden bakıldığında her yeni insan heykeli onun yapım biçimi ellerinin duruşu ve diğer detaylarıyla tarih öncesi toplumların ideolojik yaklaşımlarının anlaşılması için son derece büyük bir önem arz etmektedir. Bu son keşif Göbeklitepe’nin daha iyi tanımlanması ve Neolitik dönemin insan anlayışına dair derinlemesine bilgiler sunması açısından kritik bir bilimsel değer taşımaktadır.
ABD Liderliğindeki Gazze Zirvesi Bölgesel Barış İçin Önemli Adımlar Attı
Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.
News
Gündem
Gündem
Gündem
Gündem
Gündem
Gündem