Asgari Ücret Tespit Komisyonu 2026 Görüşmeleri Öncesi Yapısal Değişiklik Talepleriyle Gündemde

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Türkiye’de yaklaşık 17,2 milyon sigortalı çalışanın önemli bir kısmını oluşturan asgari ücretli bireylerin gözü, Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun yakında başlayacak olan müzakerelerinde. Resmi verilere göre, bu çalışan kitlesinin yaklaşık yüzde 40’ını teşkil eden 6,9 milyon kişi asgari ücretle yaşamını sürdürmektedir. DİSK Araştırma Merkezi’nin Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2023 yılı Hanehalkı İşgücü Araştırması’na dayanan tespitlerine göre ise, kayıt dışı çalışanlar da dahil edildiğinde asgari ücret ve altında bir gelirle hayatını idame ettirenlerin oranı yüzde 43,6’ya ulaşmakta olup bu durum 7,6 milyon kişiye tekabül etmektedir. Asgari ücretin yüzde 10 fazlası ve altında ücret alan işçi sayısı ise toplam işgücünün yüzde 48,9’unu oluşturarak 8,5 milyon kişiye yükselmektedir. Bu veriler, asgari ücretin milyonlarca vatandaşın ekonomik refahı üzerindeki kritik etkisini açıkça gözler önüne sermektedir.

Kanun hükümlerine göre asgari ücretin en geç 2 yılda bir belirlenmesi öngörülmekle birlikte, mevcut uygulamada bir sonraki yılın ücreti her yıl aralık ayında karara bağlanmaktadır. 2026 yılında uygulanacak asgari ücreti tespit etmek üzere gerçekleştirilecek görüşmelerin önümüzdeki günlerde başlaması beklenmektedir. Komisyon çalışmalarının uzaması durumunda dahi, asgari ücretin belirlenmesi sürecinin ocak ayına sarkmasında hukuki bir engel bulunmamaktadır. Yönetmelik uyarınca, Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararları, “başka bir tarih belirlenmediği takdirde” yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girmektedir. Dolayısıyla, tespit çalışmalarının ocak ayının ortalarına kadar devam etmesi halinde bile, komisyon kararı 01 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde yürürlüğe girecektir.

Türk-iş Komisyon Yapısında Köklü Değişiklik Talep Ediyor

Bu yılki asgari ücret müzakerelerinin başlamasından önce Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun mevcut yapısında önemli bir değişiklik yapılması beklentisi sektörde hakimdir. TÜRK-İŞ Genel Başkanı Ergün Atalay, geçtiğimiz yıl asgari ücret görüşmelerinin tamamlanmasının ardından yaptığı açıklamada, komisyon yapısında “adil bir düzenleme yapılmadığı müddetçe bir daha TÜRK-İŞ olarak Asgari Ücret Tespit Komisyonu’na katılmayacaklarını” net bir şekilde ifade etmişti. Bu çerçevede, son haftalarda işçi, işveren ve hükümet temsilcileri arasında komisyonun yapısına ilişkin istikşafi görüşmeler gerçekleştirilmiş, ancak henüz somut bir mutabakata varılamamıştır.

Mevcut durumda Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nda işçi, işveren ve hükümet 5’er üye ile temsil edilmektedir. TÜRK-İŞ Başkanlar Kurulu, komisyonun üye sayısının 15 yerine 11’e indirilmesini, bir tarafta 5 işçi temsilcisi, karşılarında ise tamamen işveren veya hükümet ve işveren temsilcilerinden oluşacak 5 kişinin yer almasını ve komisyon başkanlığını tarafsız bir ismin üstlenmesini önermektedir. TÜRK-İŞ Genel Başkanı Atalay, son yaptığı beyanatlarda da, komisyonun yapısının değişmemesi halinde TÜRK-İŞ’in asgari ücret görüşmelerine katılım sağlamayacağını bir kez daha vurgulamıştır. Bu hafta içerisinde komisyon yapısının değiştirilmesine yönelik bir ilerleme kaydedilmesi beklenirken, TÜRK-İŞ’in komisyon yapısı resmi olarak değiştirilmeden masaya oturmayacağı belirtilmektedir.

Yasal Çerçeve Ve Komisyonun Oluşumu

Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun kimlerden oluşacağı hususu, daha önce 4857 Sayılı İş Kanunu’nun 39’uncu maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenmekteydi. Ancak, Cumhurbaşkanlığı sistemine geçilmesiyle birlikte, 01 Temmuz 2018 tarihinde yayımlanan 700 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile söz konusu fıkra İş Kanunu’ndan çıkarılmıştır. Komisyonla ilgili hüküm, 10 Temmuz 2018 tarihinde yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkındaki 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne taşınmıştır. Kararnamede yer alan düzenleme şu şekildedir:

“Asgari Ücret Tespit Komisyonu; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının tespit edeceği üyelerden birinin başkanlığında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürü veya yardımcısı, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü veya yardımcısı, Türkiye İstatistik Kurumu temsilcisi, Hazine ve Maliye Bakanlığı temsilcisi, Ticaret Bakanlığı temsilcisi ile bünyesinde en çok işçiyi bulunduran en üst işçi kuruluşundan değişik işkolları için seçecekleri beş, bünyesinde en çok işvereni bulunduran işveren kuruluşundan değişik işkolları için seçeceği beş temsilciden kurulur. Asgari Ücret Tespit Komisyonu en az on üyesinin katılmasıyla toplanır. Kurul, üye oylarının çoğunluğu ile karar verir. Oyların eşitliği halinde, Başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış sayılır.”

TÜRK-İŞ’in bu yasal çerçeveye ilişkin talepleri, komisyondan hükümet temsilcilerinin çıkarılması ve tarafsız bir kişinin başkan olmasını içermektedir. HAK-İŞ ise, komisyonun 7 işçi, 7 işveren temsilcisi ve 1 tarafsız başkan olmak üzere toplam 15 kişiden oluşmasını, işçi temsilcilerinin ise TÜRK-İŞ, HAK-İŞ ve DİSK tarafından işçi sayılarına göre belirlenmesini önermektedir. Öte yandan, komisyona başkanlık eden Çalışma Genel Müdürü’nün komisyonda kalması ancak hükümeti temsil eden diğer üyelerin çıkarılması yönünde de farklı görüşler dile getirilmektedir. Sonuç ne olursa olsun, komisyon yapısında yapılacak herhangi bir değişikliğin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile resmileştirilmesi gerekmektedir.

Geçmiş Yıllarda Asgari Ücret Belirleme Süreçleri

Asgari Ücret Tespit Komisyonu, 2000 yılından bu yana 28 farklı asgari ücret toplantısı gerçekleştirmiştir. Özellikle 2022 ve 2023 yıllarında, enflasyon karşısında alım gücünü korumak amacıyla yıl ortasında da ek asgari ücret toplantıları yapılmıştır. Bu süreçte, 2007, 2008, 2011, 2018 ve 2021 yıllarının yanı sıra, 2022 Ocak ve Temmuz ayları ile 2023 Temmuz ayında yapılan asgari ücret zamları oybirliği ile tespit edilmiştir. Kalan 20 toplantıda ise kararlar oy çokluğu ile alınmıştır. Oy çokluğuyla alınan kararların 18’inde hükümet ve işveren temsilcileri birlikte hareket ederken, 2 kararda ise hükümet ve işçi temsilcileri ortak bir tutum sergilemiştir. Bu veriler, asgari ücretin belirlenme sürecindeki uzlaşma ve anlaşmazlık dinamiklerini ortaya koymaktadır.