Bir iş ilişkisi, taraflar arasında imzalanan iş sözleşmeleriyle başlar ve genellikle belirsiz süreli olarak devam eder. Bu sözleşmelerin sona erdirilmesi sürecinde, 4857 Sayılı İş Kanunu ve ilgili diğer mevzuatlar çerçevesinde belirli usullere uyulması büyük önem taşımaktadır. Özellikle iş sözleşmesinin feshedilmesi durumunda devreye giren ihbar süresi ve bu süreye uyulmaması halinde ortaya çıkan ihbar tazminatı yükümlülükleri, hem işverenler hem de çalışanlar için kritik bir konudur.
İş Kanunu’na göre, belirsiz süreli iş sözleşmesini sona erdirmek isteyen tarafın, diğer tarafa önceden bildirimde bulunması gerekmektedir. Bu bildirim süresine “ihbar süresi” denilmektedir. İş sözleşmesini ihbar süresine riayet etmeden fesheden taraf, karşı tarafa ihbar tazminatı ödemekle yükümlü tutulmuştur. Toplumda yaygın olan bir yanılgının aksine, ihbar tazminatı yükümlülüğü yalnızca işverene ait değildir; çalışanlar da belirli şartlar altında işverene ihbar tazminatı ödemek zorunda kalabilirler. İşçinin haklı bir neden olmaksızın ve ihbar süresine uymadan iş akdini feshetmesi durumunda, işverene ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğmaktadır.
İşçi veya işveren, iş sözleşmesini kanunda belirtilen haklı nedenlerden biriyle feshederse, ihbar süresini beklemek zorunda kalmaz ve dolayısıyla ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü de ortadan kalkar. İşçi tarafından yapılan haklı fesih durumunda işçi, işverene ihbar tazminatı ödemediği gibi, kendisi de işverenden ihbar tazminatı talep edemez. Benzer şekilde, işveren tarafından haklı nedenle fesih yapılması halinde de işçiye ihbar tazminatı ödenmez. Haklı fesih nedenleri, ilgili kanunlarda detaylı olarak düzenlenmiştir ve bu nedenlerin varlığına dair ispat yükü fesih yapan tarafa aittir.
İhbar süreleri, çalışanın tabi olduğu kanuna göre değişiklik göstermektedir. Ülkemizdeki çalışanların büyük bir kısmı 4857 Sayılı İş Kanunu’na tabi iken, belirli sektörler için özel kanunlar yürürlüktedir. Bunlar arasında 5953 Sayılı Basın İş Kanunu ve 854 Sayılı Deniz İş Kanunu bulunmaktadır. Bu özel kanunlara tabi olmayan ve İş Kanunu kapsamına girmeyen çalışanların ihbar süreleri ise Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre belirlenir.
İş Kanunu’na tabi işçiler için ihbar süreleri, iş yerindeki çalışma süresine bağlı olarak kademeli bir yapıda uygulanmaktadır:
İş yerindeki çalışma süresi 6 aydan az olan işçi için ihbar süresi 2 haftadır.
Çalışma süresi 6 aydan 1,5 yıla kadar olan işçi için ihbar süresi 4 haftadır.
Çalışma süresi 1,5 yıldan 3 yıla kadar olan işçi için ihbar süresi 6 haftadır.
Çalışma süresi 3 yıldan fazla olan işçi için ihbar süresi 8 haftadır.
Deniz İş Kanunu’na tabi çalışanların belirsiz süreli iş sözleşmeleri, ilk 6 ay geçmedikçe feshedilemez. Bu süre zarfında iş sözleşmesinin feshi mümkün değildir. Denizciler için belirlenen ihbar süreleri ise genellikle İş Kanunu ile uyumlu bir şekilde düzenlenmiştir, bu da farklı sektörlerde dahi benzer prensiplerin geçerliliğini koruduğunu göstermektedir.
Gazeteciler için ihbar süreleri, 5953 Sayılı Basın İş Kanunu uyarınca gazetecinin toplam çalışma süresine göre farklılaşır. İşveren tarafından yapılan fesihlerde:
Çalışma süresi 5 yıldan az olan gazetecinin işten çıkarılması halinde 1 ay ihbar süresi uygulanır.
Çalışma süresi 5 yıldan uzun olan gazetecinin işten çıkarılması halinde ise 3 ay ihbar süresi geçerlidir.
İş sözleşmesinin gazeteci tarafından feshedilmesi durumunda ise, çalışma süresine bakılmaksızın 1 ay ihbar süresi uygulanır.
Kanunlarda belirlenmiş olan bu ihbar süreleri asgari sürelerdir. İşçi ve işveren arasında yapılacak sözleşmelerle ihbar süreleri artırılabilir; ancak kanundaki sürenin altına düşürülemez. Bu durum, taraflara daha uzun bir geçiş süresi tanıma esnekliği sunarken, temel hakların korunmasını da garanti altına almaktadır.
Bazı çalışma alanları İş Kanunu kapsamında yer almamaktadır ve bu durumdaki çalışanlar Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir. Bu kapsamda değerlendirilen iş yerleri şunlardır: deniz ve hava taşıma işleri, 50’den az işçi çalıştırılan tarım ve orman işleri, aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her türlü yapı işleri, bir ailenin üyeleri ve üçüncü dereceye kadar hısımları arasında dışarıdan başka birinin katılmadığı evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işler, ev hizmetleri ve Esnaf ve Sanatkârlar Kanunu uyarınca 3 kişinin çalıştığı iş yerleri. Bu iş yerlerinde çalışan işçilerin ihbar süreleri Türk Borçlar Kanunu’na göre belirlenir:
Hizmet süresi 1 yıla kadar sürmüş işçi için bildirim süresi 2 haftadır.
Hizmet süresi 1 yıldan 5 yıla kadar sürmüş işçi için bildirim süresi 4 haftadır.
Hizmet süresi 5 yıldan fazla sürmüş işçi için bildirim süresi 6 haftadır.
İş Kanunu ve Borçlar Kanunu uyarınca, iş sözleşmelerine en fazla 2 aya kadar deneme süresi konulabilir. Bu deneme süresi içerisinde iş sözleşmesinin işçi veya işveren tarafından feshedilmesi halinde, herhangi bir ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğmaz. Deneme süresi, hem işverenin hem de işçinin karşılıklı olarak iş ilişkisini değerlendirmesi için bir fırsat sunar.
İş sözleşmesini kendi isteğiyle fesheden işçilerin, işten ayrılırken ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğüyle karşılaşmamak için ihbar sürelerine azami dikkat göstermeleri gerekmektedir. Çalışanın işten ayrılma kararını, kendi çalışma süresine göre değişen ihbar süresi kadar önceden işverene yazılı olarak bildirmesi, bu yükümlülüğün doğmasını engelleyen temel yoldur. Bu bildirim, hem yasalara uygun hareket etmek hem de taraflar arasındaki iş ilişkisini profesyonel bir şekilde sonlandırmak açısından büyük önem taşımaktadır.
Anadolu Isuzu Özbekistan’da Samauto Hisselerinin Çoğunluğunu Satın Aldı
Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.
News
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi
Ekonomi